Thomas DeLauer

Onderzoek naar grounding laat wel eerste positieve signalen zien, maar de studies zijn zeer klein en niet onafhankelijk herhaald. Het enige gecontroleerde experiment had slechts zestien deelnemers, wat niet genoeg is om harde uitspraken te doen over effecten op cortisol. De richting kan kloppen, maar de claim dat grounding het cortisolniveau verlaagt is vooralsnog niet goed onderbouwd door voldoende bewijs.

Allebei kloppen ze. Een wandeling van tien tot vijftien minuten na de maaltijd verlaagt de bloedsuikerpiek aantoonbaar, en dat is in meerdere studies gemeten. Afkoelen van gekookt zetmeel vormt resistent zetmeel, dat je dunne darm niet verteert, en een overzicht van 36 gerandomiseerde studies bevestigt de lagere piek. Bescheiden effecten allebei, maar echt.

Het eerste deel is goed onderbouwd: meer eiwit gaat samen met beter spierbehoud, zeker bij ouderen en in combinatie met krachttraining. Het tweede deel is omstreden. Het verband tussen eiwitinname en sterfte verschilt sterk per bron: bij plantaardig eiwit wijst het onderzoek gunstiger uit dan bij dierlijk, en op middelbare leeftijd anders dan op hoge leeftijd.

Dat een sterk koolhydraatbeperkt eetpatroon triglyceriden fors verlaagt en leververvetting vermindert, is in meerdere kortlopende studies gezien, en halvering van triglyceriden is daarbij niet ongewoon. De studies zijn klein, duren enkele maanden en zeggen niets over volhouden of over de periode daarna.

Hier ligt het sterkste bewijs van deze reeks: in een gerandomiseerde studie ging betere naleving van een mediterraan patroon samen met een lagere geschatte biologische leeftijd op basis van DNA-methylatie, gemeten over achttien maanden. Wat de vertraging van zo'n klok betekent voor gezondheid of levensduur is nog een open vraag; het is een maat, geen uitkomst.

Er is een systematisch overzicht met meta-analyse dat dit verband vindt, dus het is netjes samengevat. Het blijft alleen een samenhang: wie mediterraan eet, beweegt vaak meer, rookt minder en heeft een hoger inkomen, en dat hangt allemaal ook samen met telomeerlengte. Bovendien is telomeerlengte in witte bloedcellen een wispelturige maat die per meting flink verschilt.

Er zijn proeven waarin een mediterraan eetpatroon de merkstoffen voor oxidatieve schade verlaagde. Het gaat om kortlopende studies met tussenmaten in bloed en urine, niet om aangetoonde schade aan DNA of om ziekte die uitblijft. De richting is consistent, de betekenis voor de lange termijn onbekend.

Dat zware inspanning je darmwand tijdelijk doorlaatbaarder maakt, is goed gemeten, vooral bij hitte en lange duur. De verklaring is alleen een andere: tijdens inspanning gaat er minder bloed naar je darm. Dat glutaminetekort de oorzaak zou zijn, is een hypothese; glutamine slikken helpt in studies wisselend en bescheiden.

De conclusie klopt ongeveer, de reden niet. GABA komt inderdaad nauwelijks in je hersenen, maar niet omdat het molecuul te groot is; het is juist klein. Het probleem is dat de bloed-hersenbarriere er nauwelijks transport voor heeft en het actief terugpompt. Dat is meer dan een detail: wie denkt dat grootte het probleem is, gelooft al snel in trucjes om het er toch doorheen te krijgen.

Klopt. Langdurig verhoogd cortisol stuurt vet naar de buikholte, rond de organen. Dat zie je het scherpst bij het syndroom van Cushing, waar de cortisolspiegel extreem hoog is, en in afgezwakte vorm bij chronische stress.

Oestrogeen heeft aantoonbaar effect op de energiefabriekjes in de cel en remt ontsteking, maar dat is vooral gemeten in cel- en dierstudies en bij vrouwen rond de overgang. De stelligheid waarmee het hier als algemene versterker wordt neergezet, gaat verder dan wat er bij mensen is aangetoond.

Klopt in de kern. ATP hoort binnen de cel te blijven; komt het naar buiten, dan herkent je afweer dat als een alarmsignaal en volgt er een ontstekingsreactie. Dat mechanisme is goed onderzocht. Kanttekening: het is een plaatselijk signaal bij schade, geen toestand waarin je hele lichaam verkeert.

Dat cellen onder zware stress overschakelen naar suikerverbranding zonder zuurstof, klopt en is goed beschreven. Het kader eromheen niet: de celgevaarrespons is de hypothese van een enkele onderzoeksgroep en wordt hier gepresenteerd als vaststaande biologie. Het verschil is belangrijk, want op die hypothese worden hele behandelplannen gebouwd.

Dit is het bekendste verkoopverhaal van de supplementenbranche. De analyses waar het op leunt vergelijken oude en nieuwe voedingstabellen, en die vinden bescheiden dalingen bij sommige gewassen en stoffen, geen 70 tot 80 procent. Een deel van wat er wel gemeten wordt komt bovendien doordat moderne rassen groter en waterrijker zijn, niet doordat de grond leeg is.

Klopt, voor conditie. Korte intervallen met hoge intensiteit geven een vergelijkbare of grotere verbetering van je maximale zuurstofopname dan veel langer rustig trainen. Wel met een grens: voor uithoudingsvermogen over lange afstand en voor herstel blijft rustige duurtraining zijn eigen waarde houden.

Bewegen vertraagt de achteruitgang aanzienlijk, en dat is een van de best onderbouwde dingen die we weten. Voorkomen doet het niet: spiermassa, botdichtheid en uithoudingsvermogen nemen ook bij levenslange sporters af, alleen vanaf een hoger punt en langzamer.

Twee dingen worden hier aan elkaar geknoopt die los van elkaar kloppen. Neusademen en neurien verhogen inderdaad de hoeveelheid stikstofmonoxide in je neusholte, sterk zelfs. En langzaam ademen kalmeert aantoonbaar. Dat het eerste de oorzaak is van het tweede, is nooit aangetoond.

Er zijn wel aanwijzingen dat slaapduur en een aantal hormonen met het seizoen meebewegen. Maar dat je lichaam in de winter in een diepere hersteltoestand verkeert, is niet vastgesteld; de metingen aan het zenuwstelsel spreken elkaar tegen. Aannemelijk klinkend, nog niet onderbouwd.

Donker slapen helpt aantoonbaar: licht in de nacht drukt je melatonine en maakt je slaap oppervlakkiger. Volledige duisternis is alleen geen voorwaarde, en essentieel is te sterk. Een donkere kamer scheelt meetbaar, een pikzwarte kamer voegt daar weinig aan toe.

Dat licht je wakkerder maakt is goed gemeten: het onderdrukt melatonine en zet je biologische klok scherper. Maar dat is alertheid, geen energie. Wie uitgeput is, is na een half uur zon nog steeds uitgeput; het voelt alleen anders. De spreker vertelt hier bovendien zijn eigen ervaring.

Vasten stimuleert inderdaad autofagie, het cellulaire opruimsysteem dat beschadigde onderdelen afbreekt en hergebruikt. Het bewijs hiervoor is robuust en geldt voor meerdere organen en weefsels, ook bij mensen. Wat de uitspraak niet vertelt, is dat de precieze drempelwaarde in uren bij mensen nog niet is vastgesteld, en dat langdurig vasten via diezelfde opruimroute ook spierafbraak kan veroorzaken. De richting klopt dus, maar de praktijk is wat genuanceerder dan de uitspraak suggereert.

Urolithine A heeft inderdaad een plausibel werkingsmechanisme via het opruimen van beschadigde mitochondriën, en kleine humane studies laten voorzichtige positieve signalen zien voor spieruithoudingsvermogen. Maar de stap naar "verbeterde cellulaire energieproductie" gaat verder dan het beschikbare bewijs: UA-supplementen maken de spieren niet aantoonbaar productiever qua energie, en de primaire eindpunten in de humane studies werden niet gehaald. Bovendien komt het onderzoek grotendeels van de fabrikant zelf, zonder onafhankelijke bevestiging, dus de keten van mitofagie naar meetbare gezondheidswinst is bij mensen nog niet hard gemaakt.

Dat vasten autofagie stimuleert, is robuust onderbouwd en geldt voor meerdere organen en weefsels, ook bij mensen. Het woord "mitofagie" gaat echter een stap verder: de antwoorden bevestigen het bredere celreinigingssysteem, maar spreken niet specifiek over de gerichte afbraak van beschadigde mitochondriën als apart aangetoond effect van vasten bij mensen. Bovendien is "krachtige prikkel" sterker dan wat het bewijs bij mensen rechtvaardigt, want de meeste kennis over de omvang van het effect komt nog uit kleinere studies en dieronderzoek. De richting klopt, maar de formulering doet het bewijs sterker voorkomen dan het is.

Dat beschadigde mitochondriën zich ophopen naarmate je ouder wordt, sluit aan bij wat onderzoek laat zien: meerdere cellulair opruimsystemen verzwakken tegelijk en versterken elkaars achteruitgang, wat leidt tot stapeling van beschadigde onderdelen. Ook mitochondriale mutaties hopen zich aantoonbaar op met de jaren. Maar de uitspraak is specifieker dan het bewijs: dat mitofagie als apart proces meetbaar vertraagt door veroudering én metabole stress samen, is niet hard te maken op basis van de huidige onderzoeken. De richting klopt, maar de precieze oorzakelijke keten is nog geen vaststaand feit.

Hitte zoals in een sauna veroorzaakt tijdelijke cellulaire schade, waarna de cel als herstelreactie reparatie-eiwitten aanmaakt, waaronder heat shock-eiwitten. Bij herhaalde blootstelling wordt die reactie sterker en de cel weerbaarder. Het onderzoek hiernaar is nog niet op grote schaal getoetst in gerandomiseerde trials, maar de mechanistische onderbouwing en de bevindingen uit reviews wijzen duidelijk in deze richting.

Wandelen rondom maaltijden helpt inderdaad om bloedsuikerpieken te beperken, en meerdere gerandomiseerde studies bevestigen dat. Maar de uitspraak draait de vergelijking om: volgens het beschikbare onderzoek zijn korte wandelpauzes verspreid over de dag juist iets effectiever dan één langere wandeling na de maaltijd, niet minder. Of dit "veel sterker" effect oplevert bij timing rondom maaltijden versus verspreiding over de dag is niet hard te maken; de studies beschrijven de richting, maar trekken geen zo'n uitgesproken conclusie over de grootte van het verschil.

De uitspraak noemt een precieze tijdsduur van vijf tot zeven dagen, maar het onderzoek ondersteunt dat niet. Er bestaat bij mensen geen klinisch vastgestelde drempelwaarde in uren of dagen voor het aanzetten van autofagie, en meerdere reviews wijzen erop dat zelfs gewoon intermitterend vasten mogelijk te kort is om autofagie meetbaar te verhogen. Bovendien is autofagie bij levende mensen nog niet goed te meten: bestaande methoden zijn indirect en missen de precisie om een "significant meetbaar effect" te bevestigen. Een uitspraak over vijf tot zeven dagen is daarmee niet hard te maken.

Leefstijlinterventies met voeding, beweging en stressvermindering worden inderdaad onderzocht bij mensen met cognitieve achteruitgang, en er is enige onderbouwing dat zo'n combinatie beginnende vergeetachtigheid kan afremmen of soms licht verbeteren. Dat geldt echter voor vroege cognitieve problemen, niet specifiek voor Alzheimerpatiënten, en volledig terugdraaien is niet aangetoond. Het percentage van 70% is niet hard te maken op basis van het beschikbare onderzoek, en de lopende proeven bij Alzheimerpatiënten hebben nog geen gepubliceerde resultaten.

Meerdere grote observationele studies laten zien dat langdurige blootstelling aan fijnstof samenhangt met een verhoogd risico op dementie en snellere geheugenachteruitgang, en wonen nabij druk verkeer past in dat plaatje. Toch gaat de uitspraak een stap verder dan het bewijs rechtvaardigt: de gevonden verbanden zijn associaties, en een directe oorzaak-gevolgrelatie is nog niet sluitend aangetoond. Bovendien richt het beschikbare onderzoek zich op dementie en cognitieve achteruitgang in het algemeen, niet specifiek op de ziekte van Alzheimer als diagnose.

Onderzoek laat inderdaad zien dat het niet ongewoon is om één orgaan te hebben dat biologisch sneller veroudert dan de rest van het lichaam. In de antwoorden over hersenveroudering staat dat "bijna één op de vijf mensen" zo'n uitschietend orgaan heeft, wat goed aansluit bij de uitspraak. Maar of dat cijfer specifiek geldt voor Amerikanen boven de 50 is niet te maken op basis van beschikbaar onderzoek: de leeftijdsgrens en de geografische afbakening zijn niet in het onderzoek terug te vinden. De richting van de claim klopt dus, maar de precisie ervan gaat verder dan wat het bewijs toelaat.

Bij chronisch hartfalen liet CoQ10 in één stevige studie inderdaad een opvallend positief effect zien: minder sterfgevallen en ziekenhuisopnames na twee jaar. De richting van de uitspraak klopt dus, maar de precieze percentages van 26 naar 15 procent zijn niet hard te maken op basis van beschikbaar onderzoek. Bovendien is het bewijs nog niet door grote onafhankelijke herhaalstudies bevestigd, wat betekent dat je de gevonden winst voorzichtig moet interpreteren.

Visceraal vet verstoort inderdaad de hormoonbalans en hangt samen met lagere testosteronspiegels en een verhoogde oestrogeenactiviteit bij mannen, en dat verband is redelijk goed onderbouwd door observationeel en mechanistisch onderzoek. De rol van aromatase, het enzym dat testosteron omzet in oestrogeen, past in dit mechanistische plaatje. Toch gaan de beschikbare onderbouwde antwoorden niet specifiek in op de aromasestap zelf, zodat de precisie van de uitspraak verder reikt dan wat hard te maken is. De richting klopt, maar de formulering wekt de indruk van een vaststaand en goed gekwantificeerd mechanisme, terwijl het bewijs vooral observationeel en mechanistisch van aard is.

Grootschalig onderzoek bij honderdduizenden mensen laat consistent zien dat een lage knijpkracht samenhangt met een hogere kans op vroegtijdig overlijden, met het sterkste verband voor hart- en vaatziekten. De eerste helft van de uitspraak klopt dus goed. Dat dead hangs een even sterke of vergelijkbare voorspeller zijn, is op basis van het beschikbare onderzoek niet hard te maken: dit specifieke meetmoment wordt daarin niet als zelfstandige voorspeller onderzocht. Bovendien gaat het om een samenhang, geen oorzakelijk verband, dus of trainen op knijpkracht je levensduur direct verlengt blijft een open vraag.

Dat een lagere bloeddruk het risico op een beroerte en coronaire hartziekten verlaagt, wordt door groot onderzoek goed ondersteund. De richting van de uitspraak klopt dus. De precieze percentages die worden genoemd, 9% minder sterfte door coronaire hartziekten en 14% minder door een beroerte bij een daling van 5 mmHg, zijn niet hard te maken op basis van het beschikbare onderzoek. Wat wel duidelijk is, is dat het voordeel voor beroertepreventie het grootst lijkt te zijn, wat in lijn is met de volgorde die de uitspraak suggereert.

Observationeel onderzoek laat inderdaad signalen zien dat regelmatig light-frisdrank drinken samenhangt met een hoger risico op onder meer metabool syndroom en diabetes, maar voor hart- en vaatziekten en cerebrovasculaire aandoeningen specifiek is oorzakelijkheid niet aangetoond. De uitspraak stelt een associatie als vaststaand feit, terwijl de studies elkaar op punten tegenspreken en selectiebias bij observationeel onderzoek een rol kan spelen. De richting van de signalen is niet geruststellend, maar de uitspraak gaat verder dan wat het beschikbare bewijs op dit moment hard maakt.

Meerdere grote analyses vonden een verhoogd risico op een hartinfarct en hart- en vaatziekten bij gebruik van calciumsupplementen, wat de richting van de uitspraak ondersteunt. De meest recente grote analyse uit 2023 vond echter geen significant verband, waardoor de conclusie onzeker blijft. Het onderzoek richt zich bovendien op hartrisico in brede zin, niet specifiek op mensen met al een verhoogd risico op atherosclerose of coronaire verkalking; die precisering gaat verder dan wat het beschikbare bewijs hard maakt.

Meerdere gerandomiseerde studies en meta-analyses laten zien dat korte wandelpauzes na de maaltijd bloedsuikerpieken effectiever beperken dan één langere wandeling achteraf. De uitspraak klopt dus in de richting: verspreid bewegen wint het van één aaneengesloten blok. Toch gaat de claim verder dan het bewijs: de onderzochte wandelpauzes zijn doorgaans veel korter dan 15 minuten en worden vaker herhaald dan drie keer per dag, en de vergelijking met precies 45 minuten aaneengesloten is niet hard te maken. Of drie wandelingen van 15 minuten na elke maaltijd ook beter scoren dan andere verdeling van die 45 minuten, blijft onzeker.

Een wandeling na de maaltijd helpt inderdaad om bloedsuikerpieken te beperken, en dat is goed onderbouwd door meerdere gerandomiseerde studies en meta-analyses. Maar de uitspraak vergelijkt wandelen ná met wandelen vóór de maaltijd, en daar zeggen de beschikbare studies niets specifieks over. Bovendien wijst het onderzoek erop dat korte wandelpauzes verspreid over de dag effectiever zijn dan één langere wandeling achteraf, dus "aanzienlijk meer" bij de timing vóór versus ná is sterker gesteld dan het bewijs toelaat.

Dier- en laboratoriumonderzoek laat inderdaad veelbelovende resultaten zien voor taurine en veroudering, en een levensduurverlenging bij muizen past in dat beeld. Dat precieze percentage van 10 tot 12 procent staat echter niet in het beschikbare onderzoek dat wij konden beoordelen, en bij mensen is het effect op veroudering nog niet aangetoond. Klinische trials bij mensen zijn gaande maar hebben nog geen gepubliceerde resultaten opgeleverd, dus de stap van muisdata naar een concrete claim voor mensen is te groot.

Ochtendlicht helpt inderdaad je biologische klok synchroniseren: meerdere onderzoekslijnen laten zien dat daglicht kort na het opstaan samenhangt met een betere slaap-waakcyclus, en het biologische mechanisme via melatonineonderdrukking is goed begrepen. Het cortisoldeel is subtieler: onderzoek laat zien dat zonlicht de cortisolhuishouding kan beïnvloeden, maar dat effect is minder goed gekwantificeerd en hangt sterk af van de duur en intensiteit van de blootstelling. De specifieke claim dat dit binnen het eerste uur na ontwaken moet gebeuren, is niet hard te maken op basis van het beschikbare bewijs.

Onderzoek laat inderdaad zien dat meer dagelijkse stappen samengaan met een lager risico op vroegtijdig overlijden, en dat dit verband al zichtbaar is bij een bescheiden verhoging. Maar het specifieke getal van 12% minder totale mortaliteit per 1.000 extra stappen is niet hard te maken op basis van het beschikbare onderzoek. De studies spreken over een algeheel verband tussen meer stappen en minder sterftekans, waarbij de winst het grootst is bij wie nu weinig beweegt en afvlakt naarmate je al meer stappen zet. Eén vast percentage per 1.000 stappen suggereert een precisie die de wetenschap niet biedt.

Intermittent fasting verbetert de insulinegevoeligheid inderdaad bij de meeste mensen, maar de uitspraak klopt op twee punten niet. Ten eerste gaat het onderzoek over vasten dat doorgaans vroeg op de dag is afgestemd op het dag-nachtritme, niet specifiek over een pauze midden op de dag. Ten tweede ontbreekt het begrip "metabole flexibiliteit" in het beschikbare bewijs: de studies meten nuchtere insuline en insulineresistentie, niet de bredere capaciteit om soepel te schakelen tussen vet- en suikerverbranding. De uitspraak is dus te precies en deels in de verkeerde richting geformuleerd.

Voldoende bewegen beschermt je inderdaad grotendeels tegen de risico's van langdurig zitten, maar het gaat te ver om te zeggen dat dit risico volledig wordt opgeheven. Onderzoek laat zien dat de beweegnorm halen het zitrisico grotendeels neutraliseert, terwijl andere studies aantonen dat langdurig zitten het hart schaadt ook bij mensen die regelmatig sporten. Bovendien staat het specifieke getal van 60 tot 75 minuten per dag niet hard onderbouwd in het beschikbare onderzoek, en het woord "volledig" gaat verder dan wat de studies laten zien.

Dat meer dagelijkse stappen samengaan met een lager sterfterisico is goed onderbouwd: de samenhang begint al bij een paar duizend stappen per dag en is consistent over grote internationale studies. Het specifieke getal van 5.800 stappen en de bijbehorende reductie van precies 40% komen echter niet terug in het onderzoek dat wij kunnen bevestigen. Wat de wetenschap wel laat zien, is dat de grootste gezondheidswinst zit in de sprong van weinig naar meer bewegen, en dat het voordeel afhankelijk van je leeftijd afvlakt ergens tussen de 6.000 en 10.000 stappen.

Intermittent fasting verbetert de insulinegevoeligheid bij de meeste mensen, en dat geldt ook voor de 5:2-variant met twee vastendagen per week. Het bewijs is echter overwegend afkomstig uit kleine, kortdurende studies, wat maakt dat de uitspraak iets stelliger is dan de onderzoeksdata rechtvaardigen. Bovendien ontbreekt een directe vergelijking met gewone caloriereductie, dus of deze aanpak beter werkt dan simpelweg minder eten, is nog niet vastgesteld. Bij ouderen en mensen die intensief sporten verdient mogelijk spiermassaverlies ook aandacht.

De claim dat 15 gram collageen ongeveer 3 gram glycine levert klopt qua samenstelling, en er zijn voorlopige signalen dat glycine (circa 3 gram voor het slapengaan) de slaapkwaliteit licht kan verbeteren. Het bewijs daarvoor is echter dun: het is gebaseerd op kleine studies waarvan een belangrijk deel afkomstig is van de fabrikant zelf. De specifieke claim dat dit herstel van bindweefsel tijdens de slaap ondersteunt, gaat verder dan wat het beschikbare onderzoek hard kan maken.

Urolithine A heeft inderdaad een plausibel werkingsmechanisme via het opruimen van beschadigde mitochondriën, wat mitofagie wordt genoemd. De uitspraak klopt dus qua richting. Maar de bewering dat beschadigde mitochondriën worden "gerecycled tot gezondere mitochondriën" is wat te stellig geformuleerd: mitofagie breekt beschadigde mitochondriën af zodat nieuwe kunnen worden aangemaakt, maar het zijn geen recycled exemplaren van de oude. Bovendien is dit mechanisme bij mensen nog niet hard bewezen en komt het bestaande onderzoek grotendeels van de fabrikant zelf.

Uit onderzoek blijkt dat vasten AMPK kan activeren en dat dit processen zoals vetverbranding op gang brengt. Maar de uitspraak stelt dat mitochondriën daardoor "bij voorkeur" vetzuren verbranden als brandstof, wat een stap verder gaat dan wat het beschikbare bewijs onderbouwt. Bovendien is het plaatje genuanceerder: langdurig vasten activeerde AMPK in spieren van mensen juist níet, en de effecten op mitochondriën komen grotendeels uit dier- en celonderzoek. De richting klopt dus, maar de uitspraak is stelliger dan het beschikbare bewijs rechtvaardigt.

Zelfde bron en zelfde beperking als de vorige: een momentopname uit een bevolkingsenquete waarin bloedwaarden en slaapklachten tegelijk zijn gemeten. Het percentage is echt berekend, maar het zegt niets over wat er gebeurt als je vitamine C gaat slikken.

Klopt, en dit is een van de nuttigste dingen die je over bloedsuiker kunt weten. Een samentrekkende spier haalt glucose uit je bloed via een eigen route, zonder dat daar insuline aan te pas komt. Daarom werkt bewegen na het eten zo direct.

Het getal komt uit dierproeven en klopt daar, maar wordt hier gebracht alsof het over jou gaat. Bij dieren die zeven dagen geen nucleotiden krijgen halveert de hoeveelheid RNA in de lever. Dat zegt iets over hoe hard die bouwstenen nodig zijn, niet dat jouw lever dit risico loopt.

Ook dit komt uit rattenonderzoek, waarin een stuk lever werd weggenomen. Daar remde extra nucleotiden de eiwitafbraak en herstelde de lever sneller. Het is een reeel resultaat, maar de sprong naar de mens is nooit gemaakt.

Dit is bij ratten gezien, en dat staat er niet bij. Bij dieren op een dieet zonder nucleotiden hoopt vet zich op in de lever en wordt de darmwand dunner. Of dat bij mensen ook gebeurt is nooit onderzocht, al was het maar omdat een menselijk dieet zonder nucleotiden nauwelijks bestaat.

Er is onderzoek dat deze richting op wijst, maar vrijwel alles komt uit proefdieren en uit zuigelingenvoeding, waar nucleotiden al jaren worden toegevoegd. Bij volwassen mensen met darmschade is dit niet aangetoond.

Darmcellen leunen inderdaad sterk op hergebruik van bestaande bouwstenen en gebruiken wat er uit voeding binnenkomt. Van afhankelijkheid is geen sprake: je lichaam maakt ze ook zelf aan, en nucleotiden staan niet voor niets niet op de lijst van voedingsstoffen die je moet binnenkrijgen.

Dat het aanmaken van de bouwstenen voor RNA veel energie kost, klopt en is een reeel punt. Het precieze percentage is alleen niet te herleiden: het varieert sterk per weefsel en per omstandigheid, en een getal van 5 tot 10 procent suggereert een nauwkeurigheid die er niet is.

Klopt, en dat is een van de snelste vernieuwingen in je lichaam. De cellaag die je darm bekleedt wordt in drie tot vijf dagen volledig vervangen vanuit de darmkrypten.