Kan stress je darmen echt ziek maken?

Stress verandert aantoonbaar de samenstelling van je darmflora. Dieronderzoek laat dit consistent zien; bij mensen is het ook gevonden, maar die studies zijn kleiner en minder talrijk. De verhouding tussen bacteriesoorten in de darm verschuift onder stressvolle omstandigheden, al weten we nog niet precies welke soorten er het meest van afwijken en in welke mate dat klinische klachten veroorzaakt.

Tussen je darmen en je hersenen lopen minstens drie communicatiekanalen: een grote zenuw die hersenen en ingewanden rechtstreeks verbindt, hormonen en het immuunsysteem. Die verbinding werkt in beide richtingen. Stress beïnvloedt dus je darmen, maar een verstoorde darmflora kan op zijn beurt ook je stemming en stressreactie beïnvloeden. Oorzaak en gevolg zijn daardoor lastig te ontwarren, en de meeste mechanismen zijn nog niet goed onderzocht bij mensen.

Het duidelijkste voorbeeld van hoe dit mis kan gaan is het prikkelbaredarmsyndroom: een aandoening met buikpijn, een opgeblazen gevoel en wisselende ontlasting. De wisselwerking tussen darmen en hersenen speelt daarin aantoonbaar een rol. Of de darmflora daar de directe oorzaak van is, of een gevolg, is nog niet bewezen. Behandelingen die nu werken richten zich op dieet, gedragstherapie en soms medicatie die op de hersenen aangrijpt.

Kun je de cirkel doorbreken via probiotica? Supplementen met Lactobacillus- en Bifidobacterium-bacteriën laten in eerste studies positieve effecten zien op angst- en depressieklachten. Het probleem is dat deze bacteriën de darm niet blijvend bewonen: als je stopt, verdwijnen de effecten waarschijnlijk. Het bewijs is veelbelovend maar nog te beperkt voor sterke aanbevelingen.

Wat je vroeg in het leven meemaakt telt ook mee. Voeding, de leefomgeving en veelvuldig antibioticagebruik in de kindertijd kunnen de darmflora al vroeg vormgeven. Er zijn aanwijzingen dat dit ook gedragspatronen rond eten later in het leven beïnvloedt, maar een rechtstreeks oorzakelijk verband bij mensen is nog niet aangetoond.