Wat helpt tegen overgangsklachten zoals opvliegers en stemmingswisselingen?
Hormoontherapie werkt het best tegen opvliegers en nachtelijk zweten. Wie dat niet kan of wil, heeft keuze uit bewezen niet-hormonale medicijnen én psychologische therapie. Kruidensupplementen werken niet aantoonbaar.
Hormoontherapie met oestrogeen werkt het beste tegen opvliegers en nachtelijk zweten. Meerdere internationale richtlijnen bevestigen dit. Het werkt optimaal als je binnen tien jaar na je laatste menstruatie zit en geen contra-indicaties hebt, zoals oestrogeenafhankelijke tumoren of bepaalde hart- en vaatproblemen.
Wil of kun je geen hormonen? Dan zijn er drie niet-hormonale medicijnen met sterk klinisch bewijs. Antidepressiva zoals paroxetine en venlafaxine verminderen opvliegers aantoonbaar, maar kunnen misselijkheid en verminderd libido geven. Gabapentine werkt ook, maar veroorzaakt bij sommigen duizeligheid. Fezolinetant is nieuwer en grijpt specifiek in op het hersenmechanisme achter opvliegers. Het lijkt ook te helpen bij slaap- en stemmingsklachten, maar er zijn nog weinig langetermijngegevens. Oxybutynine, bekend als middel tegen blaaskrampen, heeft ook een aanbeveling, al is het bewijs iets minder sterk.
Liever helemaal geen medicijnen? Cognitieve gedragstherapie en klinische hypnose zijn de best onderbouwde opties voor opvliegers, angst en slaapproblemen. Bij cognitieve gedragstherapie leer je anders omgaan met je klachten. Klinische hypnose vraagt een gespecialiseerde therapeut, maar werkt goed in solide onderzoek. Beide zijn volwaardige alternatieven.
Voeding en leefstijl helpen maar beperkt. Omega-3-vetzuren en vitamine D hebben een bescheiden positief effect op stemming en angst, maar de effecten zijn klein en de variatie tussen studies groot. Gewichtsverlies helpt bij opvliegers en is ook goed voor je hart en bloedvaten. Beweging en krachttraining verbeteren je lichamelijk en mentaal welzijn, maar zijn niet overtuigend bewezen voor opvliegers zelf.
Kruiden en soja-supplementen raadt de NAMS-richtlijn van 2023 expliciet af: goed tot redelijk onderzoek toont onvoldoende effect aan. Yoga, mindfulness en acupunctuur zijn evenmin bewezen voor opvliegers. Voor gecontroleerde ademhaling bestaat zelfs sterk bewijs dat het niet werkt. Deze technieken kunnen je algemeen welzijn verbeteren, maar lossen opvliegers niet op.
Gebaseerd op meerdere internationale richtlijnen, waaronder NAMS 2023, een meta-analyse van 32 studies naar voedingsinterventies, en aanvullende reviews. Het effect van hormoontherapie, antidepressiva, gabapentine en fezolinetant wordt als causaal vastgesteld beschouwd. Voor leefstijl- en voedingsinterventies is het bewijs grotendeels observationeel of associatief.
Welke supplementen helpen echt bij de overgang?
Rode-klaverisoflavonen en zwarte cohosh hebben de sterkste onderbouwing voor minder opvliegers, soja-isoflavonen helpen ook iets; voor botgezondheid is vitamine D goed onderbouwd. De effecten zijn bescheiden en bij ernstige klachten bespreek je het best de opties met je arts.
Welke klachten komen het vaakst voor in de overgang?
De meest voorkomende overgangsklachten zijn gewrichts- en spierpijn, vermoeidheid en slaapproblemen; opvliegers zijn het meest kenmerkend maar staan qua prevalentie niet bovenaan. Herken je meerdere van deze klachten, dan is het zinvol ze te bespreken met je huisarts, die per klacht kan bekijken wat helpt.
Helpen zilverkaars of rode klaver tegen opvliegers in de overgang?
Rode klaver vermindert opvliegers mogelijk licht; voor zilverkaars is het bewijs tegenstrijdig. Beide middelen kunnen een optie zijn als je hormoonbehandeling wil vermijden, maar bespreek het met je arts, want de effecten zijn klein en de studiekwaliteit is matig.
Verandert mijn gewicht en stofwisseling tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verandert je lichaamssamenstelling ingrijpend: meer buikvet, minder spieren en een lagere verbranding in rust. Beweging en voeding helpen aantoonbaar, en bespreek hormoontherapie met je arts als aanvullende optie.
Kun je de overgang uitstellen met leefstijl of voeding?
Roken vermijden, minder rood vlees en meer citrusvruchten en vette vis lijken je menopauzeleeftijd gunstig te beïnvloeden. Maar bewijs uit gecontroleerde experimenten ontbreekt nog volledig.
Hoe weet ik of mijn stemmingswisselingen hormonaal zijn of iets anders?
Het cyclische patroon van je klachten is het beste onderscheidingspunt: treden ze alleen op in de twee weken vóór je menstruatie en verdwijnen ze daarna, dan is een hormonale oorzaak het meest aannemelijk. Houd je klachten bij over meerdere cycli, en blijven de klachten aanhouden buiten die periode, bespreek dat dan met je huisarts.