Verminderen zilverkaars (Actaea racemosa) of rode klaver (Trifolium pratense) overgangsklachten zoals opvliegers en nachtelijk zweten bij vrouwen in de menopauze?

Zilverkaars (Actaea racemosa) heeft in een meta-analyse van 22 gerandomiseerde placebogecontroleerde studies met 2.310 vrouwen een statistisch significant effect laten zien op opvliegers. Het effect is matig van omvang (Hedges' g = 0,315). Op totale overgangsklachten, waaronder somatische klachten zoals nachtelijk zweten, is het effect groter (Hedges' g = 0,575). Dit zijn meerdere onafhankelijke humane studies, dus het gaat niet om een enkele bevinding.

De specifieke isopropanolische vorm van zilverkaars (iCR, de meest onderzochte gestandaardiseerde vorm) werd in een grote systematische review over 35 klinische studies met bijna 44.000 vrouwen vergeleken met placebo. Het voordeel was significant en vergelijkbaar met dat van een lage dosis transdermaal oestrogeen. Belangrijk: hormoonspiegels en oestrogeengevoelige weefsels, zoals borst en baarmoederslijmvlies, bleven onveranderd. Er werden geen aanwijzingen voor levertoxiciteit gevonden. Dat neemt niet weg dat sommige richtlijnen voorzichtigheid aanraden vanwege blijvende onzekerheid over dosering en bereiding bij niet-gestandaardiseerde producten.

Op angst- en depressieklachten laat zilverkaars geen bewezen effect zien. In dezelfde meta-analyse waren de effecten op stemming en angst niet statistisch significant. Wie last heeft van stemmingsklachten bij de overgang, heeft aan zilverkaars dus weinig te verwachten.

Rode klaver (Trifolium pratense, isoflavonen) staat in de beschikbare studies veel zwakker. Geen van de meegegeven primaire studies onderzocht rode klaver afzonderlijk op opvliegers of nachtelijk zweten. Overzichtsartikelen en richtlijnen noemen rode klaver als omstreden: de werkzaamheid en veiligheid zijn niet goed vastgesteld, en de juiste dosering en bereiding zijn onduidelijk. Op basis van de beschikbare bronnen valt dus niet te zeggen dat rode klaver werkt bij overgangsklachten.

Combinatiepreparaten met zilverkaars naast soja-isoflavonen, lignanen of chasteberry lieten in twee kleinere RCT's (90 en 101 vrouwen) forse verbeteringen zien van opvliegers, nachtelijk zweten en slaap. Maar omdat het combinatieproducten zijn, is niet vast te stellen welk bestanddeel verantwoordelijk is voor het effect. Voor de praktijk betekent dit dat je op basis van die studies geen uitspraak kunt doen over rode klaver of soja-isoflavonen alleen.

Qua veiligheid lijkt gestandaardiseerde zilverkaars goed verdraagbaar: uitval door bijwerkingen verschilt niet van placebo, en grote veiligheidsanalyses vonden geen levertoxiciteit. Bijwerkingen zijn zelden en er zijn geen bekende geneesmiddelinteracties beschreven. Wie een niet-gestandaardiseerd product gebruikt, heeft minder zekerheid over dosering en samenstelling, en enige voorzichtigheid blijft dan op zijn plaats.