Helpen zilverkaars of rode klaver tegen opvliegers in de overgang?
Rode klaver vermindert opvliegers mogelijk licht; voor zilverkaars is het bewijs tegenstrijdig. Beide middelen kunnen een optie zijn als je hormoonbehandeling wil vermijden, maar bespreek het met je arts, want de effecten zijn klein en de studiekwaliteit is matig.
Rode klaver bevat plantaardige stoffen die lijken op oestrogeen (zogenaamde isoflavonen). Meerdere samengestelde analyses laten zien dat deze stoffen het aantal opvliegers per dag bescheiden verminderen: ruwweg één tot anderhalf opvlieger minder per dag vergeleken met een nepmiddel. Een oudere analyse vond geen significant verschil; een recentere analyse uit 2021 deed dat wel. Het effect is dus echt, maar niet groot, en de uitkomsten spreken elkaar nog deels tegen.
Voor opvliegers bij de overgang deed placebo het opvallend goed in vrijwel alle studies: vrouwen die een nepmiddel kregen, rapporteerden zelf al 1 tot 59 procent minder klachten. Dat maakt het lastig te zeggen hoeveel van het effect van rode klaver 'echt' is. Op nachtelijk zweten is geen betrouwbaar effect aangetoond. Rode klaver leek in de beschikbare studies het baarmoederslijmvlies niet te prikkelen bij gebruik tot twee jaar, wat als veiligheidspunt relevant is.
Zilverkaars laat een verdeeld beeld zien. Onderzoek naar het meest onderzochte extract (40 mg per dag van een specifiek extract) suggereerde dat opvliegers verminderden, met name bij vrouwen met hevige klachten, en dat ook de stemming er wat op vooruit ging. Maar een apart overzichtsartikel, gepubliceerd door een Amerikaanse beroepsvereniging van huisartsen, concludeerde dat er geen betrouwbaar bewijs is dat zilverkaars beter werkt dan een nepmiddel. Die tegenstrijdigheid is niet opgelost.
De kwaliteit van het onderzoek op dit hele gebied is matig tot slecht. Driekwart van de studies die in de grootste analyse werden meegenomen had op drie of meer punten een hoog risico op vertekening, iets wat de onderzoekers zelf expliciet vaststelden. Dat betekent dat de positieve uitkomsten met enige scepsis gelezen moeten worden. Langetermijnveiligheid is voor beide middelen nog onvoldoende onderzocht.
Dit antwoord steunt op meerdere samengestelde analyses en overzichtsartikelen, waaronder twee grote analyses met respectievelijk 62 en 10 gerandomiseerde studies. Het bewijs is echter zwak van kwaliteit: de onderzoekers zelf stelden vast dat driekwart van de 62 meegenomen studies op drie of meer kwaliteitsgebieden een hoog risico op vertekening had. Bovendien spreken de uitkomsten voor rode klaver en zilverkaars elkaar deels tegen, en was het placebo-effect in de studies zeer groot (1 tot 59 procent klachtenvermindering zonder actief middel). Dat maakt het lastig om echte werkzaamheid te scheiden van het nepmiddeleffect.
Wat helpt tegen overgangsklachten zoals opvliegers en stemmingswisselingen?
Hormoontherapie werkt het best tegen opvliegers en nachtelijk zweten. Wie dat niet kan of wil, heeft keuze uit bewezen niet-hormonale medicijnen én psychologische therapie. Kruidensupplementen werken niet aantoonbaar.
Welke supplementen helpen echt bij de overgang?
Rode-klaverisoflavonen en zwarte cohosh hebben de sterkste onderbouwing voor minder opvliegers, soja-isoflavonen helpen ook iets; voor botgezondheid is vitamine D goed onderbouwd. De effecten zijn bescheiden en bij ernstige klachten bespreek je het best de opties met je arts.
Welke klachten komen het vaakst voor in de overgang?
De meest voorkomende overgangsklachten zijn gewrichts- en spierpijn, vermoeidheid en slaapproblemen; opvliegers zijn het meest kenmerkend maar staan qua prevalentie niet bovenaan. Herken je meerdere van deze klachten, dan is het zinvol ze te bespreken met je huisarts, die per klacht kan bekijken wat helpt.
Kun je de overgang uitstellen met leefstijl of voeding?
Roken vermijden, minder rood vlees en meer citrusvruchten en vette vis lijken je menopauzeleeftijd gunstig te beïnvloeden. Maar bewijs uit gecontroleerde experimenten ontbreekt nog volledig.
Verstoort de overgang mijn slaap, en wat helpt daartegen?
De overgang verstoort je slaap echt, vooral door opvliegers en hormonale veranderingen. Cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-I) is de beste eerste stap; hormoontherapie of melatonine kunnen daarna in beeld komen.
Wat doet de overgang met je risico op hart- en vaatziekten?
De overgang verhoogt je risico op hart- en vaatziekten aantoonbaar, vooral door ongunstige veranderingen in vet, cholesterol en bloeddruk. Heb je vroeg de overgang of overweeg je hormoontherapie, bespreek dan je persoonlijk risicoprofiel met je arts.