Verandert mijn gewicht en stofwisseling tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verandert je lichaamssamenstelling ingrijpend: meer buikvet, minder spieren en een lagere verbranding in rust. Beweging en voeding helpen aantoonbaar, en bespreek hormoontherapie met je arts als aanvullende optie.
Tijdens de overgang verdubbelt de snelheid waarmee je lichaam vet opslaat. Dit duurt tot ongeveer twee jaar na je laatste menstruatie. Tegelijkertijd verlies je spiermassa. Vet en spier schuiven als het ware van plaats, maar je totaalgewicht schiet niet plots omhoog: de algehele gewichtstoename die veel vrouwen in de middelbare leeftijd merken, wordt voor een groot deel veroorzaakt door gewone veroudering en leefstijl, niet uitsluitend door de overgang.
De meest ingrijpende verandering speelt zich af in hoe je vet verdeeld wordt. Door het dalende oestrogeengehalte verschuift vet van heupen en billen naar de buik. Dat buikvet is niet alleen een kwestie van uiterlijk: het vergroot aantoonbaar het risico op hart- en vaatziekten, insulineresistentie en suikerziekte.
Je stofwisseling verandert ook van binnen uit. Je lichaam verbruikt in rust minder energie. Genen die vetverbranding regelen, worden minder actief, terwijl genen die vetopslag aansturen juist actiever worden. Praktisch betekent dit dat hetzelfde eetpatroon als vroeger sneller tot gewichtstoename leidt. Bovendien valt het van nature remmende effect van oestrogeen op de eetlust weg, waardoor je onbewust meer kunt gaan eten.
Hormoontherapie met oestrogeen kan de verschuiving naar buikvet gedeeltelijk tegengaan en de insulinegevoeligheid verbeteren. Starten vóór je 60e lijkt het gunstigst voor je risicoprofiel. Of hormoontherapie iets voor jou is, hangt af van je persoonlijke situatie en gezondheidsgeschiedenis; bespreek het met je arts. Leefstijl blijft sowieso een krachtig middel: tijdig aandacht voor voeding en voldoende beweging kan de negatieve effecten van de overgang op je lichaamssamenstelling aanzienlijk afremmen.
Gebaseerd op meerdere humane studies en enkele grotere longitudinale onderzoeken. Het bewijs voor vettoename, spierverlies en centrale vetverdeling is robuust. De bevindingen over hormoontherapie en stofwisseling komen uit een kleinere, gemengde set studies en zijn matig sterk.
Welke hormoonwaarden worden getest bij de overgang en wat betekenen de uitslagen?
Bij de overgang worden vooral FSH, LH, oestradiol, progesteron, testosteron en AMH gemeten; verhoogd FSH samen met gedaald oestradiol (onder 20 pg/ml) is het meest betrouwbare teken dat de overgang is begonnen, maar laat uitslagen altijd toelichten door je arts, want lichaamsgewicht en achtergrond beïnvloeden de normaalwaarden.
Kun je de overgang uitstellen met leefstijl of voeding?
Roken vermijden, minder rood vlees en meer citrusvruchten en vette vis lijken je menopauzeleeftijd gunstig te beïnvloeden. Maar bewijs uit gecontroleerde experimenten ontbreekt nog volledig.
Wat doet de overgang op lange termijn met mijn hart en botten?
De overgang vergroot op de lange termijn je risico op hart- en vaatziekten én botontkalking, en dat effect is groter bij een vroege menopauze. Hormoontherapie beschermt je botten, maar is geen preventiemiddel voor je hart of brein.
Welke klachten komen het vaakst voor in de overgang?
De meest voorkomende overgangsklachten zijn gewrichts- en spierpijn, vermoeidheid en slaapproblemen; opvliegers zijn het meest kenmerkend maar staan qua prevalentie niet bovenaan. Herken je meerdere van deze klachten, dan is het zinvol ze te bespreken met je huisarts, die per klacht kan bekijken wat helpt.
Verstoort de overgang mijn slaap, en wat helpt daartegen?
De overgang verstoort je slaap echt, vooral door opvliegers en hormonale veranderingen. Cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-I) is de beste eerste stap; hormoontherapie of melatonine kunnen daarna in beeld komen.
Wat doet de overgang met je risico op hart- en vaatziekten?
De overgang verhoogt je risico op hart- en vaatziekten aantoonbaar, vooral door ongunstige veranderingen in vet, cholesterol en bloeddruk. Heb je vroeg de overgang of overweeg je hormoontherapie, bespreek dan je persoonlijk risicoprofiel met je arts.