Verandert mijn gewicht en stofwisseling tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verdubbelt de snelheid van vetopbouw en verlies je spiermassa, ook als de weegschaal dat niet laat zien. Het vet verschuift naar je buik, wat je stofwisseling beïnvloedt. Meer bewegen en gezond eten helpen aantoonbaar, en hormoontherapie kan voor sommige vrouwen een optie zijn na overleg met een arts.
Tijdens de overgang verdubbelt de snelheid waarmee je vetmassa toeneemt. Dat begint aan het begin van de overgang en gaat door tot ongeveer twee jaar na je laatste menstruatie. Daarna valt het tempo terug naar nul. Tegelijk verlies je spiermassa. Omdat die twee processen elkaar opheffen, lijkt je gewicht op de weegschaal nauwelijks te veranderen.
Wél verandert duidelijk wáár het vet terechtkomt. Door dalend oestrogeen slaat je lichaam meer vet op rondom de buik, het zogeheten visceraal vet (diep in de buikholte), in plaats van op heupen en billen. Dit is een consistente bevinding uit meerdere studies bij mensen. Visceraal vet vergroot het risico op hart- en vaatziekten en stofwisselingsziekten.
Het verlies van oestrogeen beïnvloedt ook je vetstofwisseling. Visceraal vet geeft meer vetzuren af dan je lever en spieren aankunnen. Daardoor worden genen die verantwoordelijk zijn voor vetverbranding minder actief. Dit kan leiden tot insulineresistentie en een hoger risico op diabetes type 2. Hoe groot dit per persoon is, kan de wetenschap nog niet precies zeggen1,2,3,4,5.
Midlife gewichtstoename heeft drie oorzaken tegelijk: hormoonverandering door de overgang, normale veroudering die je energieverbruik verlaagt, en leefstijl zoals minder bewegen. Gezonde voeding en voldoende beweging maken ook tijdens en na de overgang een meetbaar verschil.
Er zijn aanwijzingen dat oestrogeentherapie de overgangs-gerelateerde veranderingen deels kan tegengaan. Studies laten minder buikvet, minder totale vetmassa en een lagere kans op diabetes type 2 zien, vooral bij vroeg starten voor je zestigste2,6,4. Hormoontherapie brengt echter ook risico's mee en is niet voor iedereen geschikt. Bespreek dit persoonlijk met een arts.
Gebaseerd op meerdere studies bij mensen, waaronder langlopende cohortonderzoeken. De bevindingen over vettoename, spierverlies en buikvetverschuiving zijn consistent en komen uit meerdere onafhankelijke bronnen (PMID 30843880, 22978257, 38416337, 28333235, 34960109). Bevindingen over hormoontherapie zijn gebaseerd op een kleinere set studies (PMID 22978257, 35526556, 28333235) en zijn iets minder zeker. Geen meta-analyses als directe bron gebruikt.