Kun je de overgang uitstellen met leefstijl of voeding?
Roken vermijden, minder rood vlees en meer citrusvruchten en vette vis lijken je menopauzeleeftijd gunstig te beïnvloeden. Maar bewijs uit gecontroleerde experimenten ontbreekt nog volledig.
Genetica bepaalt je menopauzeleeftijd het sterkst, maar leefstijl en voeding doen er ook toe. Dat blijkt uit grote volgstudies, zoals een Britse bij 3566 vrouwen en een Australische bij 1146 vrouwen die gemiddeld 12,5 jaar werden gevolgd. Gecontroleerde experimenten bestaan nauwelijks. Alles wat we weten zijn dus verbanden, geen bewezen oorzaak-gevolg.
Visolie had de sterkste samenhang met een latere menopauze in de Britse studie. Vrouwen die regelmatig visolie slikten, hadden een sterk verlaagd risico op een vroege overgang. Vitamine B-complex en vitamine C lieten ook een positief verband zien, maar minder uitgesproken. Roken en veel rood vlees eten hingen juist samen met een vroegere menopauze.
In één studie viel een stof op die van nature voorkomt in mandarijnen, sinaasappelen en perziken. Vrouwen met een dagelijkse inname van ongeveer 400 microgram hiervan beleefden hun menopauze gemiddeld 1,3 jaar later, ook na correctie voor andere factoren. Het mechanisme is nog niet bewezen, maar het suggereert dat meer fruit eten een rol kan spelen.
Een vroege menopauze heeft bredere gevolgen voor je gezondheid. Een Koreaanse volgstudie bij meer dan 1,1 miljoen vrouwen liet zien dat vrouwen bij wie de menopauze vóór het veertigste jaar begon, 13% meer kans hadden op type 2 diabetes dan vrouwen bij wie dat op hun vijftigste of later was.
Menopauzale hormoontherapie kan de menopauze zelf niet uitstellen. Een Europese expertrichtlijn (EMAS) stelt wel dat het een gunstig effect heeft op de bloedsuikerhuishouding ná de menopauze. Bij vrouwen met diabetes én hart- en vaatrisico's verdient een pleister of gel met oestradiol de voorkeur boven een oestrogeenpil. Of hormoontherapie bij jou past, moet een arts altijd individueel beoordelen.
Alle bevindingen komen uit volgstudies en associatiestudies, aangevuld met één expertrichtlijn (EMAS). Er zijn geen gecontroleerde experimenten die aantonen dat een specifieke aanpak de menopauzeleeftijd direct en aantoonbaar verhoogt. De omvang van de studies varieert van 562 tot meer dan 1,1 miljoen vrouwen.
Verandert mijn gewicht en stofwisseling tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verandert je lichaamssamenstelling ingrijpend: meer vetmassa, minder spieren en meer gevaarlijk buikvet. Je totale gewicht op de weegschaal hoeft nauwelijks te veranderen, maar er speelt zich ondertussen wel degelijk iets wezenlijks af.
Kun je vruchtbaarheid als vrouw langer bewaren met je leefstijl?
Onderzoek laat zien dat een gezond gewicht meetbaar samenhangt met een betere vruchtbaarheid. Of leefstijl aanpassen de eierstokrese actief langer bewaart, weten we nog niet zeker.
Welke supplementen helpen echt bij de overgang?
Soja-isoflavonen en fyto-oestrogenen uit rode klaver hebben de beste onderbouwing bij overgangsklachten, vooral bij opvliegers. Voor vitamine D is er matig bewijs dat het botbreuken helpt voorkomen, wat tijdens en na de overgang extra relevant is.
Wat helpt tegen overgangsklachten zoals opvliegers en stemmingswisselingen?
Hormoontherapie werkt het best tegen opvliegers en nachtelijk zweten. Wie dat niet kan of wil, heeft keuze uit bewezen niet-hormonale medicijnen én psychologische therapie. Kruidensupplementen werken niet aantoonbaar.
Verstoort de overgang mijn slaap, en wat helpt daartegen?
De overgang verstoort je slaap echt, vooral door opvliegers en hormonale veranderingen. Een praatvorm van therapie gericht op slaapproblemen (CGT-I) is de beste eerste stap; hormoontherapie of melatonine kunnen daarna in beeld komen.
Wat doet de overgang met je risico op hart- en vaatziekten?
De overgang verhoogt je risico op hart- en vaatziekten aantoonbaar, vooral door ongunstige veranderingen in vet, cholesterol en bloeddruk. Heb je vroeg de overgang of overweeg je hormoontherapie, bespreek dan je persoonlijk risicoprofiel met je arts.