Welke klachten komen het vaakst voor in de overgang?
De meest voorkomende overgangsklachten zijn gewrichts- en spierpijn, vermoeidheid en slaapproblemen; opvliegers zijn het meest kenmerkend maar staan qua prevalentie niet bovenaan. Herken je meerdere van deze klachten, dan is het zinvol ze te bespreken met je huisarts, die per klacht kan bekijken wat helpt.
Gewrichts- en spierpijn is wereldwijd de meest voorkomende overgangsklacht: ongeveer 65% van de vrouwen in de middelbare leeftijd heeft er last van. Dat is meer dan opvliegers, slaapproblemen of vermoeidheid, al lopen die percentages niet ver uiteen.
Vermoeidheid en slaapproblemen volgen op de voet. Vermoeidheid wordt door 66 tot 75% van de vrouwen gemeld, afhankelijk van de regio. Slaapklachten, zowel moeite met inslapen als doorslapen, treft meer dan de helft tot twee derde van de vrouwen. Daarmee zijn dit, samen met gewrichtspijn, de drie klachten die het vaakst opduiken.
Opvliegers zijn het meest kenmerkende symptoom van de overgang, ook al staan ze qua prevalentie niet bovenaan. Ze nemen flink toe naarmate de overgang vordert: van minder dan 9% bij vrouwen die nog menstrueren naar ruim 37% in de late perimenopauze. Hoe zwaar opvliegers voorkomen verschilt ook sterk per regio: in Europa en de VS rapporteert 34 tot 40% matige tot ernstige opvliegers, in Japan slechts 16%.
Neerslachtigheid, depressieve klachten en geheugenproblemen worden door meer dan de helft van de vrouwen gemeld, maar ze zijn minder specifiek voor de overgang dan opvliegers. Andere factoren, zoals leefomstandigheden en gewicht, spelen ook een grote rol bij deze klachten.
Vaginale droogheid verdubbelt in prevalentie na de menopauze: van ongeveer 21% daarvoor naar bijna 45% erna. Daarmee is het een betrouwbare indicator dat de overgang echt begonnen is. Gewichtstoename heeft een lager percentage dan gewrichtspijn of vermoeidheid, maar vrouwen zelf noemen het wél als de meest hinderlijke klacht. Tot slot neemt ook slaapapneu, waarbij de ademhaling herhaaldelijk stopt in de nacht, toe na de menopauze. Dit verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, maar wordt bij vrouwen regelmatig niet herkend doordat de klachten anders zijn dan bij mannen.
Gebaseerd op meerdere grootschalige surveys en een wereldwijde meta-analyse (PMID 38956480), aangevuld met regionale studies uit Europa, de VS, Azië en een Nederlandse AMY-studie. Het gaat om associatieve gegevens: oorzaak-gevolg is voor de meeste klachten niet volledig vastgesteld. Prevalentiecijfers variëren sterk per regio en studie-opzet.
Waarom krijgen sommige vrouwen na de overgang ineens last van angstklachten?
Schommelende oestrogeenspiegels verstoren hersensystemen die angst en stemming regelen, waardoor sommige vrouwen tijdens de overgang voor het eerst last krijgen van angstklachten. Bewegen helpt aantoonbaar, en als klachten hevig zijn is hormoontherapie een erkende eerste keus: bespreek dat met je arts.
Verandert mijn gewicht en stofwisseling tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verandert je lichaamssamenstelling ingrijpend: meer buikvet, minder spieren en een lagere verbranding in rust. Beweging en voeding helpen aantoonbaar, en bespreek hormoontherapie met je arts als aanvullende optie.
Wat helpt tegen overgangsklachten zoals opvliegers en stemmingswisselingen?
Hormoontherapie werkt het best tegen opvliegers en nachtelijk zweten. Wie dat niet kan of wil, heeft keuze uit bewezen niet-hormonale medicijnen én psychologische therapie. Kruidensupplementen werken niet aantoonbaar.
Welke supplementen helpen echt bij de overgang?
Rode-klaverisoflavonen en zwarte cohosh hebben de sterkste onderbouwing voor minder opvliegers, soja-isoflavonen helpen ook iets; voor botgezondheid is vitamine D goed onderbouwd. De effecten zijn bescheiden en bij ernstige klachten bespreek je het best de opties met je arts.
Kan een laag progesteronniveau klachten geven vóór de overgang?
Een laag progesteronniveau kan al ruim voor de overgang klachten geven, zoals een verhoogd risico op baarmoederkanker, meer buikvet en lagere botdichtheid. Merk je onregelmatige cycli of andere signalen, bespreek het dan met je huisarts.
Welke hormoonwaarden worden getest bij de overgang en wat betekenen de uitslagen?
Bij de overgang worden vooral FSH, LH, oestradiol, progesteron, testosteron en AMH gemeten; verhoogd FSH samen met gedaald oestradiol (onder 20 pg/ml) is het meest betrouwbare teken dat de overgang is begonnen, maar laat uitslagen altijd toelichten door je arts, want lichaamsgewicht en achtergrond beïnvloeden de normaalwaarden.