Waarom worden botten brozer na de overgang, en wat helpt daartegen?
Botontkalking na de overgang is goed te verklaren en deels te voorkomen: oestrogeentekort is de kern, maar goede voeding, bewegen, hormoontherapie en indien nodig botmedicatie bieden bewezen bescherming. Welke aanpak het beste bij jou past, bespreek je het best met je arts.
Na de overgang vallen de oestrogeenspiegels sterk terug, en dat is de voornaamste reden waarom botten brozer worden. Oestrogeen remt normaal gesproken de afbraak van botweefsel. Zodra dat remgordijn wegvalt, loopt de afbraak op de aanmaak vooruit. Het botverlies is het grootst in een periode van roughly 3 jaar rondom de laatste menstruatie, en dan gaat ook de inwendige botstructuur achteruit, niet alleen de dichtheid. Extra risicofactoren zijn roken, een laag lichaamsgewicht, overmatig alcoholgebruik, hogere leeftijd en bepaalde ziekten of medicijnen. Die factoren stapelen op het oestrogeentekort.
De basis voor elke vrouw na de overgang is voeding en beweging. Genoeg calcium, vitamine D en eiwit in je eten, regelmatige belastende beweging (wandelen, krachttraining), niet roken en matig alcoholgebruik. Dit is geen alternatief voor medicatie als het nodig is, maar het fundament waarop alles rust.
Hormoontherapie (oestrogeen, eventueel gecombineerd met progestageen) is het enige botbeschermende middel waarvan aangetoond is dat het werkt ongeacht je basisrisico. Het verlaagt het risico op botbreuken op alle locaties met 20 tot 40%. De baten-risicoverhouding hangt sterk af van het soort hormoon, de dosis, de toedieningsvorm en je persoonlijke situatie. Een deel van de vroegere veiligheidszorgen bleek later genuanceerder te liggen dan aanvankelijk gedacht. Bespreek dit altijd met je arts, want het is geen one-size-fits-all beslissing.
Heb je al osteoporose of een duidelijk verhoogd fractuurrisico, dan zijn er meerdere goedgekeurde medicijnen beschikbaar. Bisfosfonaten en denosumab remmen botafbraak. Teriparatide, abaloparatide en romosozumab stimuleren juist de botopbouw en zijn bedoeld voor ernstigere gevallen. Je arts bepaalt op basis van je risicoprofiel welk middel het meest geschikt is.
Er is ook onderzoek gedaan naar supplementen. Resveratrol (75 mg tweemaal daags, 12 maanden) leidde in één gerandomiseerde studie tot een kleine verbetering van de botdichtheid in wervelkolom en heup, en minder botafbraak, met name bij vrouwen die ook calcium en vitamine D innamen. Shilajit-extract remde in een kleine studie (60 vrouwen) dosisafhankelijk botverlies bij vrouwen met lichte botontkalking. Beide bevindingen zijn voorlopig en gebaseerd op elk één kleine studie. Ze zijn interessant maar rechtvaardigen nog geen aanbeveling naast de bewezen aanpak.
Alle claims zijn gebaseerd op meegegeven abstracts met PMID-nummers. De claims over oestrogeentekort, MHT en medicamenteuze behandeling zijn goed onderbouwd door meerdere reviews en RCT's. De bevindingen over resveratrol en shilajit zijn elk gebaseerd op één kleine RCT en daarom als voorlopig aangemerkt.
Hoe houd ik mijn botten sterk na de overgang?
Je kunt je botten na de overgang goed beschermen met leefstijlmaatregelen en, afhankelijk van je risico, met medicijnen. Laat bij risicofactoren een botdichtheidsmeting doen en bespreek de opties met je arts.
Waarom breken botten sneller naarmate je ouder wordt?
Botten worden met de leeftijd zowel dunner als kwetsbaarder door een combinatie van hormonale veranderingen, verslechterde botstructuur en minder beweging. Begrijpen welke factoren meespelen, helpt je gericht iets te doen: voldoende beweging en calciumrijke voeding zijn de meest concrete aangrijpingspunten die je zelf in de hand hebt.
Is soja goed of slecht voor je botten na de overgang?
Soja-isoflavonen beschermen bij westerse vrouwen na de overgang de botten waarschijnlijk niet op een klinisch betekenisvolle manier. Zet liever in op bewezen maatregelen zoals voldoende calcium, vitamine D en beweging.
Wat gebeurt er met je botten als je langdurig op bed ligt?
Langdurig platliggen leidt aantoonbaar tot flink botverlies, vooral in de heup, wervelkolom en hielbeen. Herstel duurt veel langer dan de periode van bedrust zelf, dus zo snel mogelijk weer bewegen is het beste wat je kunt doen.
Verandert mijn gewicht en stofwisseling tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verandert je lichaamssamenstelling ingrijpend: meer buikvet, minder spieren en een lagere verbranding in rust. Beweging en voeding helpen aantoonbaar, en bespreek hormoontherapie met je arts als aanvullende optie.
Waarom krijgen sommige vrouwen na de overgang ineens last van angstklachten?
Schommelende oestrogeenspiegels verstoren hersensystemen die angst en stemming regelen, waardoor sommige vrouwen tijdens de overgang voor het eerst last krijgen van angstklachten. Bewegen helpt aantoonbaar, en als klachten hevig zijn is hormoontherapie een erkende eerste keus: bespreek dat met je arts.