Wat gebeurt er met je botten als je langdurig op bed ligt?
Langdurig platliggen leidt aantoonbaar tot flink botverlies, vooral in de heup, wervelkolom en hielbeen. Herstel duurt veel langer dan de periode van bedrust zelf, dus zo snel mogelijk weer bewegen is het beste wat je kunt doen.
Botten zijn geen statisch weefsel. Ze worden voortdurend opgebouwd en afgebroken, en die balans hangt sterk af van beweging en belasting. Bij langdurig platliggen verdwijnt die mechanische prikkel. Botvormende cellen worden minder actief, botafbrekende cellen juist actiever. Het gevolg is meetbaar botverlies, en dat gaat sneller dan de meeste mensen verwachten.
Na 17 weken bedrust verloren gezonde mannen gemiddeld 3,9% botmassa in de lendenwervels en 4,6% in de heup. Het hielbeen, dat normaal veel belasting opvangt, verloor maar liefst 10,4%. Bloedmarkers voor botafbraak stegen duidelijk tijdens bedrust. Hetzelfde patroon zagen onderzoekers bij zwangere vrouwen met voorgeschreven bedrust: zij verloren gemiddeld 4,6% botmineraal in 20 weken, tegenover 1,5% bij vrouwen die gewoon bleven bewegen. De kans op meer dan 5% botverlies was zes keer zo groot.
Herstel na bedrust is traag en lang niet altijd volledig. Na 17 weken platliggen en zes maanden weer actief zijn, had alleen het hielbeen zich grotendeels hersteld. De wervelkolom en heup lieten een positieve trend zien, maar kwamen niet terug op het oude niveau. Preventie is daarmee veel effectiever dan achteraf proberen te herstellen.
Op de lange termijn verhoogt dit botverlies het risico op botbreuken, met name in de wervels en heup. Wervelfracturen zijn de meest voorkomende complicatie van osteoporose en kunnen leiden tot chronische pijn en verlies van zelfredzaamheid. Voeding speelt ook een rol: een voeding met veel dierlijk eiwit en weinig groente of fruit was bij bedrust geassocieerd met extra botverlies in de lendenwervels. Voldoende calcium lijkt daartegen beschermend.
Gebaseerd op meerdere humane studies, waaronder een gecontroleerde bedrust-studie van 17 weken bij gezonde mannen, een studie bij zwangere vrouwen, en onderzoek naar botmarkers bij bedrust en ruimtevlucht. Geen grote gerandomiseerde studies naar herstel. Bewijskracht is sterk voor botverlies zelf, matig voor herstel en fractuurrisico.