Waarom krijgen vrouwen na de overgang last van angstklachten?
Schommelende oestrogeenspiegels verstoren hersensystemen die angst en stemming regelen, waardoor sommige vrouwen tijdens de overgang voor het eerst last krijgen van angstklachten. Bewegen helpt aantoonbaar, en als klachten hevig zijn is hormoontherapie een erkende eerste keus: bespreek dat met je arts.
Oestrogeen werkt direct op de hersenen: het reguleert de aanmaak van serotonine en GABA, twee stoffen die je stemming en angstgevoel in balans houden. Tijdens de overgang schommelen de oestrogeenspiegels sterk, voordat ze uiteindelijk dalen. Die schommelingen verstoren deze hersensystemen, wat angst en somberheid kan uitlokken. Dit is een biologisch aannemelijke verklaring die terugkomt in meerdere reviews.
De periode vlak vóór de definitieve menopauze, de zogeheten perimenopauze, is voor veel vrouwen zwaarder dan erna. Depressieve klachten en angst zijn dan het hevigst, terwijl de hormoonspiegels het meest onvoorspelbaar zijn. Die fase kan meerdere jaren duren en beslaat soms tot 12% van iemands leven. In prospectieve cohortstudies en cross-sectioneel onderzoek bij in totaal 22 studies is dit patroon herhaaldelijk gezien.
Niet alle vrouwen zijn even kwetsbaar. Wie eerder een ernstige depressie heeft doorgemaakt, of van nature angstig ingesteld is, loopt meer kans op psychische klachten tijdens de overgang. Opvliegers en slaapproblemen spelen ook mee: ze versterken het onbehagen en maken de grens tussen lichamelijke en psychische klachten vaag.
Wat kun je eraan doen? Hormoontherapie met oestrogeen geldt inmiddels als eerste keus bij stemmings- en angstklachten tijdens de perimenopauze, ook aanbevolen door de Britse richtlijninstantie NICE. Het bewijs hiervoor neemt toe, al is het langetermijneffect op cognitie minder duidelijk. Een andere goed onderbouwde optie is bewegen: een meta-analyse van 21 gerandomiseerde studies zag dat beweging angstklachten en somberheid duidelijk verminderde bij vrouwen in en na de overgang. Lichte tot matige intensiteit werkte even goed als zwaar sporten. Voedingssupplementen en dieetaanpassingen laten in onderzoek ook een effect zien, maar de studies spreken elkaar op details tegen en het is niet duidelijk welke specifieke aanpak het verschil maakt.
Gebaseerd op twee systematische reviews met meta-analyse, vier reviews en twee systematische reviews. De meeste bevindingen over oorzaak en kwetsbaarheid komen uit observationeel onderzoek; het effect van beweging is het sterkst onderbouwd via gerandomiseerde studies.
Welke klachten komen het vaakst voor in de overgang?
De meest voorkomende overgangsklachten zijn gewrichts- en spierpijn, vermoeidheid en slaapproblemen; opvliegers zijn het meest kenmerkend maar staan qua prevalentie niet bovenaan. Herken je meerdere van deze klachten, dan is het zinvol ze te bespreken met je huisarts, die per klacht kan bekijken wat helpt.
Kan een laag progesteronniveau klachten geven vóór de overgang?
Ja, een laag progesteronniveau in de tweede helft van je cyclus kan al vóór de overgang klachten geven, zoals slaapproblemen en vruchtbaarheidsproblemen. Een bloedtest midden in die tweede cyclusheft laat zien waar je staat.
Verandert mijn gewicht en stofwisseling tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verandert je lichaamssamenstelling ingrijpend: meer vetmassa, minder spieren en meer gevaarlijk buikvet. Je totale gewicht op de weegschaal hoeft nauwelijks te veranderen, maar er speelt zich ondertussen wel degelijk iets wezenlijks af.
Welke hormoonwaarden worden getest bij de overgang?
Bij de overgang worden vooral FSH, LH, oestradiol, progesteron, testosteron en AMH gemeten; verhoogd FSH samen met gedaald oestradiol (onder 20 pg/ml) is het meest betrouwbare teken dat de overgang is begonnen, maar laat uitslagen altijd toelichten door je arts, want lichaamsgewicht en achtergrond beïnvloeden de normaalwaarden.
Wat doet de overgang met je risico op hart- en vaatziekten?
De overgang verhoogt je risico op hart- en vaatziekten aantoonbaar, vooral door ongunstige veranderingen in vet, cholesterol en bloeddruk. Heb je vroeg de overgang of overweeg je hormoontherapie, bespreek dan je persoonlijk risicoprofiel met je arts.
Waarom worden botten brozer na de overgang, en wat helpt daartegen?
De overgang veroorzaakt botverlies doordat oestrogeen wegvalt en de balans tussen botafbraak en botopbouw verstoort. Er zijn meerdere bewezen behandelingen beschikbaar, maar de keuze daartussen bespreek je het beste met je arts.