Na de overgang is botafbraak een reëel en veelvoorkomend risico. Lichaamsbeweging, goede voeding en het vermijden van roken en alcohol vormen de basis. Effectieve medicijnen zijn beschikbaar voor wie ze nodig heeft, maar sommige (zoals denosumab) vragen strikt medisch toezicht bij het stoppen.
Na de overgang daalt het oestrogeengehalte sterk. Dit is de belangrijkste oorzaak van botafbraak bij vrouwen: in de eerste 2-3 jaar gaat het verlies het snelst, en bij ongeveer 1 op de 3 vrouwen leidt dit uiteindelijk tot osteoporose (broze botten). Begrijpen waarom botten verzwakken, helpt om gerichte keuzes te maken.
De basis voor sterke botten is een gezonde leefstijl. Dat betekent voldoende calcium, vitamine D en eiwitten in de voeding, niet roken, en weinig alcohol drinken. Roken, overmatig alcoholgebruik, langdurig gebruik van corticosteroïden (zoals prednison) en weinig bewegen zijn vermijdbare risicofactoren die het risico op osteoporose en botbreuken aanzienlijk verhogen. Dit wordt aanbevolen voor alle vrouwen na de overgang.
Regelmatige lichaamsbeweging waarbij de botten belast worden, helpt echt. In een onderzoek van 5 jaar waarbij oudere vrouwen na de overgang drie keer per week sprongen met een gewichtsvest, bleef de botdichtheid in de heup stabiel. Vrouwen die dit niet deden, verloren in dezelfde periode 3-4% botdichtheid. Botbelastende beweging, zoals wandelen, dansen of krachtoefeningen, is dan ook een bewezen aanpak.
Voor wie dat nodig is, zijn er effectieve medicijnen. Bisfosfonaten zijn de meest gebruikte keus: ze remmen botafbraak en verminderen het risico op botbreuken met ongeveer 50%. Ze zijn verkrijgbaar in verschillende toedieningsvormen (dagelijks, wekelijks, maandelijks of jaarlijks). Bijwerking: maagdarmklachten bij de orale versie. Een andere optie is denosumab, een injectie die botafbraak blokkeert. Let op: stoppen met denosumab zonder medische begeleiding is gevaarlijk. Bij 10% van de patiënten treedt binnen 6-12 maanden na het stoppen een snelle terugslag op met meerdere wervelfracturen. Je mag hier dus nooit zomaar mee stoppen zonder overleg met een arts.
Hormoontherapie (oestrogeen, al dan niet gecombineerd met progestageen) is de enige botbeschermende therapie die ook werkt bij vrouwen met een laag fractuurrisico. Het verlaagt het risico op botbreuken op alle locaties met 20-40%. Tegelijk verschilt het risico op bijwerkingen zoals hartaanval en borstkanker per type preparaat, dosis en leeftijd. Het afwegen van voor- en nadelen is hier persoonlijk en vraagt altijd een gesprek met een arts.
Voor vrouwen met ernstige osteoporose bestaan er nieuwere opbouwende medicijnen, zoals teriparatide, abaloparatide en romosozumab. Die stimuleren de botopbouw actief, in plaats van alleen de afbraak te remmen, en zijn bedoeld voor gevallen met een hoog fractuurrisico. Tot slot: probiotica (zoals Lactobacillus reuteri) worden wel gepromoot voor botgezondheid, maar in een zorgvuldig opgezette studie van 2 jaar bij 239 vrouwen had dit middel geen meetbaar effect op botverlies. De populariteit van probiotica voor botten is vooralsnog niet onderbouwd.
Gebaseerd op 9 gecontroleerde claims met PMID-nummers, waaronder meerdere klinische richtlijnen, grote gerandomiseerde studies en een meta-analyse over bisfosfonaten. De claims over leefstijl zijn matig sterk (observationeel/aanbeveling); die over medicatie zijn sterk (gerandomiseerde studies, causaal).