Wat doet de overgang op lange termijn met mijn hart en botten?
De overgang versnelt botverlies, en hormoontherapie vermindert dat aantoonbaar. Tegelijk verhoogt hormoontherapie de kans op een beroerte en een bloedstolsel.
Hormoontherapie beschermt duidelijk je botten. Gecombineerde therapie (oestrogeen én progesteron) verlaagt het aantal botbreuken na 5,6 jaar van zo'n 111 naar 79 tot 96 op elke 1000 vrouwen. Oestrogeen-alleen werkt in dezelfde richting: van 141 naar 92 tot 113 op 1000 na 7 jaar. Dit is het enige voordeel waarover het bewijs het meest overtuigend is.
Voor het hart ligt het ingewikkelder. Op een hartaanval zelf maakt hormoontherapie waarschijnlijk weinig tot geen verschil. Maar het verhoogt wel de kans op een beroerte en op een bloedstolsel in een ader. Bij gecombineerde therapie loopt het risico op zo'n stolsel op van 2 naar 4 tot 11 op 1000 vrouwen per jaar. Het risico op een beroerte stijgt van 6 naar 6 tot 12 op 1000 na 3 jaar. Bij oestrogeen-alleen zijn de getallen vergelijkbaar. Hormoontherapie inzetten als bescherming tegen hart- en vaatziekten heeft geen zin: daarvoor is geen enkel voordeel aangetoond.
Naast hart en botten zijn er andere risico's die de keuze beïnvloeden. Gecombineerde hormoontherapie verhoogt waarschijnlijk het risico op borstkanker: van 19 naar 20 tot 30 op 1000 vrouwen na 5,6 jaar. Oestrogeen-alleen (na een baarmoederverwijdering) laat dat risico niet aantoonbaar stijgen. Bij vrouwen ouder dan 65 jaar verhoogt gecombineerde therapie ook het risico op dementie. Beide vormen verhogen bovendien de kans op galblaasproblematiek waarvoor een operatie nodig is.
Een groot Deens onderzoek zag bij vrouwen die hormoontherapie gebruikten een iets lagere totale sterfte, maar dat verband is niet bewezen oorzakelijk. Bij vrouwen die voor hun 55e beide eierstokken lieten verwijderen, was hormoontherapie wel sterk gelinkt aan een lager sterfterisico, al was die groep klein. Of je baat hebt bij hormoontherapie hangt sterk af van je situatie: leeftijd, welk type hormoontherapie, en of je klachten of een bijzondere medische voorgeschiedenis hebt. Bespreek het altijd met je arts.
Dit antwoord steunt op meerdere systematische overzichten en samenvattingen van tientallen studies, waaronder gerandomiseerde onderzoeken. De onderzoekers beoordeelden de zekerheid van het bewijs als matig voor de meeste uitkomsten (beroerte, bloedstolsels, borstkanker, hartaanval) en laag voor sommige andere, zoals het totale fractuurrisico bij oestrogeen-alleen. Matige zekerheid betekent dat het gevonden effect waarschijnlijk in de buurt zit van de werkelijkheid, maar dat er enige onzekerheid blijft. De bevinding over botbescherming werd door meerdere onafhankelijke overzichten bevestigd en heeft de sterkste onderbouwing van alle onderzochte uitkomsten.
Verandert mijn gewicht en stofwisseling tijdens de overgang?
Tijdens de overgang verandert je lichaamssamenstelling ingrijpend: meer vetmassa, minder spieren en meer gevaarlijk buikvet. Je totale gewicht op de weegschaal hoeft nauwelijks te veranderen, maar er speelt zich ondertussen wel degelijk iets wezenlijks af.
Welke klachten komen het vaakst voor in de overgang?
De meest voorkomende overgangsklachten zijn gewrichts- en spierpijn, vermoeidheid en slaapproblemen; opvliegers zijn het meest kenmerkend maar staan qua prevalentie niet bovenaan. Herken je meerdere van deze klachten, dan is het zinvol ze te bespreken met je huisarts, die per klacht kan bekijken wat helpt.
Welke hormoonwaarden worden getest bij de overgang?
Bij de overgang worden vooral FSH, LH, oestradiol, progesteron, testosteron en AMH gemeten; verhoogd FSH samen met gedaald oestradiol (onder 20 pg/ml) is het meest betrouwbare teken dat de overgang is begonnen, maar laat uitslagen altijd toelichten door je arts, want lichaamsgewicht en achtergrond beïnvloeden de normaalwaarden.
Kun je de overgang uitstellen met leefstijl of voeding?
Roken vermijden, minder rood vlees en meer citrusvruchten en vette vis lijken je menopauzeleeftijd gunstig te beïnvloeden. Maar bewijs uit gecontroleerde experimenten ontbreekt nog volledig.
Welke supplementen helpen echt bij de overgang?
Soja-isoflavonen en fyto-oestrogenen uit rode klaver hebben de beste onderbouwing bij overgangsklachten, vooral bij opvliegers. Voor vitamine D is er matig bewijs dat het botbreuken helpt voorkomen, wat tijdens en na de overgang extra relevant is.
Wat doet zwangerschap op de lange termijn met je hormoonhuishouding?
Zwangerschap en borstvoeding brengen meetbare, soms langdurige hormoonveranderingen mee, waarvan de genitourinaire klachten door oestrogeenverlies het best gedocumenteerd zijn. Weet je wat je kunt verwachten, dan ben je eerder geneigd erover te praten en hulp te zoeken.