Kun je vruchtbaarheid als vrouw langer bewaren met je leefstijl?
Onderzoek laat zien dat een gezond gewicht meetbaar samenhangt met een betere vruchtbaarheid. Of leefstijl aanpassen de eierstokrese actief langer bewaart, weten we nog niet zeker.
Overgewicht is de leefstijlfactor met de meeste onderbouwing. Bij vrouwen met een hogere BMI zijn er gemiddeld minder eitjes in de eierstokken en liggen hormoonwaarden die de eierstokvoorraad weerspiegelen lager, al is dit verband niet in alle studies teruggevonden. Concreter: bij vrouwen die IVF proberen, hebben vrouwen met obesitas (BMI 30 of hoger) zo'n 15% lagere kans op een levend geboren kind dan vrouwen met een gezond gewicht. Of afvallen dit effect daadwerkelijk terugdraait, is nog niet goed onderzocht.
Voeding speelt een minder duidelijke rol. Gezonde eetpatronen zoals het Mediterraan dieet bleken in onderzoek bij vrouwen die een fertiliteitscentrum bezochten niet samen te hangen met een betere eierstokreseve. Wat wél een rol lijkt te spelen, zijn schadelijke stoffen die bij sterk verhitten van voedsel (grillen, bakken op hoge temperatuur) vrijkomen en ook bij roken, maar dat bewijs komt grotendeels uit cel- en dieronderzoek en is nog niet goed vertaald naar mensen. Een voldoende vitamine D-spiegel hangt in een beperkt aantal studies samen met betere IVF-uitkomsten, maar dat is nog niet bevestigd in goed opgezette interventieonderzoeken bij gezonde vrouwen.
Omgevingsfactoren tellen mee, ook al heb je er maar gedeeltelijk grip op. Blootstelling aan zware metalen in het milieu hangt in meerdere studies consistent samen met een lagere eierstokreseve en een vroegere menopauze. Fijnstof en stikstofoxiden in vervuilde lucht laten een vergelijkbaar verband zien: negen van de twaalf beschikbare studies vonden lagere hormoonwaarden bij hogere blootstelling. Zogenoemde 'forever chemicals' (in onder meer antiaanbaklagen en waterafstotende kleding) lijken de oestrogeenspiegel te verlagen, maar dat bewijs is tegenstrijdig.
Het eerlijke antwoord is dat onderzoekers er van uitgaan dat het aanpakken van deze factoren de eierstokveroudering vertraagt, maar dat er nog geen onderzoek is dat dit met zekerheid aantoont. Wat je op dit moment kunt doen: een gezond gewicht aanhouden geeft de meeste onderbouwing, roken vermijden sluit aan bij het bredere bewijs, en onnodige blootstelling aan milieuvervuiling beperken is verstandig, al heb je daar als individu maar beperkte invloed op.
Dit antwoord steunt op meerdere overzichtsstudies en één samenvatting van 21 onderzoeken over IVF-uitkomsten bij obesitas. De meeste bevindingen komen uit onderzoek waarin vrouwen gevolgd werden zonder dat iemand willekeurig ingedeeld werd, dus oorzaak en gevolg zijn zelden bewezen. De onderzoekers zelf geven aan dat interventioneel bewijs, dus onderzoek dat aantoont dat leefstijlverandering de vruchtbaarheid werkelijk behoudt, ontbreekt. Het bewijs over gewicht en IVF-uitkomst staat het sterkst; het bewijs over voeding, vitaminen en omgevingsfactoren is nog dun of tegenstrijdig.
Kost een lang leven vruchtbaarheid?
Genetisch onderzoek laat bij mannen een kleine wisselwerking zien: meer testosteron hangt samen met iets meer nakomelingen én een iets kortere levensduur. Bij vrouwen is dit testosteron-effect niet gevonden, al neemt de vruchtbaarheid wel duidelijk af met de leeftijd.
Kun je de overgang uitstellen met leefstijl of voeding?
Voeding en leefstijl helpen om de metabole gevolgen van dalend oestrogeen te beperken, al stellen ze de overgang zelf niet uit.
Wat doet chronisch slaaptekort met je vruchtbaarheid?
Chronisch slaaptekort en frequente slapeloosheid zijn in meerdere grote studies gelinkt aan een lagere zwangerschapskans en meer reproductieve problemen. Wil je zwanger worden, dan is regelmatig en voldoende slapen een concreet aanknopingspunt, ook al is oorzakelijkheid nog niet definitief bewezen.
Kunnen hormonen verklaren waarom vrouwen gemiddeld langer leven dan mannen?
Geslachtshormonen dragen waarschijnlijk bij aan de langere levensduur van vrouwen, maar ze verklaren het verschil niet volledig. Sociale factoren tellen ook mee, en de hormonale bescherming heeft een duidelijke keerzijde na de menopauze.
Wat doet zwangerschap op de lange termijn met je hormoonhuishouding?
Zwangerschap en borstvoeding brengen meetbare, soms langdurige hormoonveranderingen mee, waarvan de genitourinaire klachten door oestrogeenverlies het best gedocumenteerd zijn. Weet je wat je kunt verwachten, dan ben je eerder geneigd erover te praten en hulp te zoeken.
Kan stress je onvruchtbaar maken?
Extreme of langdurige stress die de cyclus ontregelt, kan de vruchtbaarheid wél schaden; of gewone dagelijkse stress onvruchtbaarheid veroorzaakt is niet aangetoond. Merk je dat je cyclus onregelmatig wordt door stress, bespreek het dan met je arts.