Is er een verband tussen slaaptekort en botverlies?

Vrouwen na de overgang lijken het meest vatbaar voor slaapgerelateerd botverlies. In een prospectieve studie van twee jaar bij 190 postmenopauzale vrouwen daalde de botmineraaldichtheid bij vrouwen met insomnia meer dan twee keer zo snel op heup en wervelkolom vergeleken met goed slapende vrouwen. Insomnia bleek de enige onafhankelijke voorspeller van nieuwe osteoporose, met een bijna tien keer zo groot risico (kansverhouding 9,3).

Een afzonderlijk experiment geeft een aanwijzing voor hoe dat mechanisme werkt. Bij tien mannen die drie weken lang slechts 5,6 uur per dag mochten slapen, daalde een marker voor botaanmaak (P1NP) met 18 tot 28 procent. Een marker voor botafbraak bleef onveranderd. De botten werden dus minder opgebouwd terwijl de afbraak gewoon doorging. Dit soort ontkoppeling kan op termijn leiden tot nettoverlies van botmassa.

Een grote populatiestudie van meer dan duizend volwassenen liet een genuanceerder beeld zien. Slechte slaapkwaliteit en insomnia hingen bij vrouwen samen met verhoogde botombouw, maar bij mannen werd dit verband niet gevonden. Geen enkele groep toonde een meetbaar verband tussen slaap en daadwerkelijke botsterkte. Dit roept vraagtekens op over hoe algemeen het verband is.

Twee overzichtsartikelen noemen slaaptekort als mogelijke factor bij musculoskeletale klachten en stemmingsproblemen bij menopauze, maar leveren geen directe onderbouwing voor botverlies. Deze bronnen zijn voor dit specifieke verband niet bepalend.

Kortom: het verband tussen slaaptekort en botgezondheid is het sterkst en het best onderbouwd bij postmenopauzale vrouwen. Bij jongere of mannelijke volwassenen zijn de bevindingen vooralsnog wisselend. Hoe het mechanisme precies werkt, is nog niet volledig opgehelderd, en grote gerandomiseerde studies ontbreken nog.