Is er een verband tussen slaaptekort en botverlies?

Slaaptekort remt de botopbouw. Drie weken van slechts 5,6 uur slaap per etmaal zorgde bij jonge mannen (20-27 jaar) voor een daling van 28% in een bloedmarker voor botvorming. Bij oudere mannen (55-65 jaar) was de daling 18%. Opvallend: de botafbraak nam niet toe. Het bot wordt dus minder opgebouwd, zonder dat het sneller wordt afgebroken. Dit effect werd aangetoond in een gecontroleerd experiment.

Bij vrouwen na de menopauze is het beeld vergelijkbaar maar mogelijk ernstiger. In een twee jaar durende studie met 190 vrouwen verloren diegenen met insomnie twee tot bijna drie keer zoveel botmineraal aan heup en wervelkolom als vrouwen die goed sliepen. De kans op nieuwe osteoporose was ruim negen keer zo hoog bij slechte slapers. Daarbij waren de botafbraakmarkers verhoogd en de botaanmaakmarkers juist verlaagd. Omdat dit een observationele studie is, is oorzakelijkheid niet bewezen, maar het verband is opvallend sterk.

Een bredere studie onder ruim duizend volwassenen vond bij vrouwen met slechte slaap hogere waarden van botombouwmarkers in het bloed, maar geen meetbaar verschil in botsterkte via een hielecho. Bij mannen was er geen significant verband. Dat betekent: slaap lijkt de botchemie al te beïnvloeden voordat botsterkte meetbaar achteruitgaat, al is dat verband bij mannen minder duidelijk.

Als mogelijke verklaringen noemen onderzoekers hormonale verstoringen, meer ontstekingsactiviteit en verminderde aanmaak van groeihormoon tijdens de slaap. Dit zijn plausibele mechanismen, maar ze zijn nog niet sluitend aangetoond als de directe oorzaak bij mensen. Concreet handvat: wil je je botten beschermen, dan is structurele slaap van voldoende lengte (meer dan zes uur) een factor die je zelf kunt beïnvloeden, naast het bekende bewegen en voldoende calcium en vitamine D.