Heeft overgewicht invloed op je botdichtheid?
Overgewicht verhoogt de botdichtheid niet eenduidig, en de locatie en hoeveelheid vet bepalen sterk of het skelet er baat of nadeel van heeft. Als je overweegt af te vallen, doe dat dan geleidelijk en combineer het met krachttraining om botverlies te beperken.
Overgewicht verhoogt doorgaans de druk op het skelet, wat de botdichtheid licht kan verhogen. De meeste observationele studies laten inderdaad hogere botdichtheidswaarden zien bij mensen met obesitas vergeleken met mensen met een gezond gewicht. Toch is dit beschermende effect veel beperkter dan lang gedacht, want het zegt niets over de kwaliteit van het bot op microscopisch niveau of over het werkelijke breukrisico.
Waar het vet zit, maakt een groot verschil. Veel buikvet (het zogeheten visceraal vet diep in de buikholte) is gunstig tot een zeker punt, maar bij hogere hoeveelheden daalt de botdichtheid van het dijbeen juist en stijgt de kans op osteoporose bij oudere mensen. Wie relatief veel vet heeft ten opzichte van zijn lichaamsgewicht, heeft op meerdere plekken een lagere botdichtheid. In de groep met de meeste verhouding vet-op-gewicht was de lumbale botdichtheid gemiddeld 0,08 g/cm2 lager dan in de groep met de minste. Dat verschil is klinisch relevant.
Chronische laaggradige ontsteking, die bij obesitas vaker voorkomt, schaadt het bot waarschijnlijk ook rechtstreeks. Vetcellen die in het beenmerg ontstaan, verdringen botcellen, wat tot verlies van botmassa kan leiden. Dit is nog voornamelijk op biologisch niveau aangetoond, maar het mechanisme is biologisch plausibel.
Afvallen is goed voor de algehele gezondheid, maar heeft een keerzijde voor het skelet: snel en groot gewichtsverlies gaat vaak samen met verlies van botdichtheid. Bariatrische chirurgie (maagverkleining) verlaagt de botdichtheid van de dijbeenhals gemiddeld meetbaar, ook jaren na de ingreep. Afslankmedicijnen zoals semaglutide lijken vooralsnog neutraal te zijn voor het bot, al verdwijnt bij gewichtsverlies ook wat spiermassa, wat indirect invloed kan hebben. Matig en langzaam afvallen, gecombineerd met krachttraining en voldoende calcium en vitamine D, houdt de botdichtheid veel beter op peil.
Bij obese oudere vrouwen bleek weerstandstraining de botdichtheid niet te verhogen, maar de groep die niets deed verloor in 24 weken meetbaar bot. Bewegen beschermt dus, ook als het de botdichtheid niet actief vergroot.
Alle claims zijn gebaseerd op observationele studies, een RCT bij oudere vrouwen en een meta-analyse (bariatrische chirurgie). Geen van de verbanden is bewezen oorzakelijk, behalve bij bariatrische chirurgie (meta-analyse van 10 studies). De totale bewijssterkte is matig: consistent voor bepaalde effecten, maar gemengd voor het algehele beeld.
Hoeveel impact heeft roken op je botdichtheid?
Roken verhoogt het risico op botontkalking en heupfracturen aanzienlijk; stoppen helpt, maar het duurt minstens tien jaar voordat je fractuurrisico merkbaar daalt.
Is er een verband tussen slaaptekort en botverlies?
Slaaptekort en slechte slaapkwaliteit hangen samen met minder botopbouw en, bij postmenopauzale vrouwen, aanzienlijk meer botverlies. Genoeg en regelmatig slapen is daarmee ook relevant voor je botgezondheid.
Kunnen eetproblemen zoals anorexia blijvende botschade geven?
Anorexia geeft in de meeste gevallen blijvende botschade, zeker als de aandoening begint tijdens de adolescentie. Bespreek botonderzoek met je arts als je of iemand die je kent hiermee te maken heeft.
Verhoogt diabetes het risico op botbreuken?
Zowel type 1 als type 2 diabetes verhoogt het risico op botbreuken duidelijk aantoonbaar. Heb je diabetes, bespreek dan met je arts of je botgezondheid goed gemonitord wordt, want de standaard risicoscore onderschat dit risico.
Verhoogt te weinig eiwit je risico op botbreuken als je ouder wordt?
Ja, te weinig eiwit vergroot op oudere leeftijd je risico op botbreuken. Dat werkt via zwakkere botten én via slechtere spieren. Streef naar minimaal 1,0 tot 1,2 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag, het liefst samen met voldoende calcium en vitamine D.
Hoe voorkom je botverlies als je afvalt op latere leeftijd?
Krachttraining tijdens het afvallen is de beste bescherming tegen botverlies, maar kan het niet volledig voorkomen. Combineer het met voldoende eiwitinname en bespreek het met je arts als je snel of veel gewicht verliest.