Hoe weet ik of mijn botten sterk genoeg zijn (osteoporose)?

De meest betrouwbare manier om botsterkte te meten is een DXA-scan: een pijnloze, snelle scan met een lage stralingsdosis. De uitkomst is een T-score. Ligt die op -2,5 of lager, dan heb je osteoporose. Tussen -1 en -2,5 heet het osteopenie: minder botdichtheid, maar nog geen osteoporose.

Osteoporose geeft lang geen klachten. Veel mensen merken het pas als een bot breekt bij een kleine val of een lichte klap, een zogenoemde 'fragility fracture'. Vroege signalen zijn plotselinge rugpijn door een wervelbreuk, of pijn in lies of dij door een heupbreuk. Heb je risicofactoren? Wacht dan niet op klachten, maar bespreek een scan met je huisarts.

Naast de DXA-scan bestaat het FRAX-instrument. Dat is een rekenhulp die op basis van jouw leeftijd, geslacht, gewicht en andere factoren berekent hoe groot jouw kans op een breuk in de komende tien jaar is. Bij een hoog FRAX-risico, of als je al een fragility fracture hebt doorgemaakt, kan de diagnose ook zonder DXA-scan worden gesteld.

Bepaalde aandoeningen verhogen het risico flink: een laag testosteron- of oestrogeengehalte (zoals bij de overgang), langdurig gebruik van cortisonmedicijnen, overmatig alcoholgebruik en schildklierproblemen. Tot de helft van de gevallen bij mannen heeft zo'n onderliggende oorzaak. Mannen worden sterk onderschat: zo'n 40% van alle osteoporotische breuken treft mannen, maar slechts 10% krijgt adequate behandeling. Hun sterftecijfer na een eerste breuk ligt zelfs hoger dan bij vrouwen^{1,2,3,4,5,6,7,8}.

Is osteoporose vastgesteld, dan zijn er effectieve medicijnen die het breukrisico verlagen, zoals bisfosfonaten, denosumab en teriparatide. Welk middel past, hangt af van jouw situatie. Sommige hebben zeldzame maar ernstige bijwerkingen, zoals atypische dijbeenbreuken. Bespreek de behandelingsduur altijd met je arts. Voldoende calcium en vitamine D, bewegen, niet roken en weinig alcohol helpen je botten, maar vervangen bij vastgestelde osteoporose geen medicatie.