Hoe weet ik of mijn botten sterk genoeg zijn (osteoporose)?
Met een DXA-scan en eventueel een FRAX-risicoberekening kun je bij de huisarts laten checken of je botten sterk genoeg zijn, zeker als je risicofactoren hebt of al eens een bot hebt gebroken door een lichte val.
De betrouwbaarste manier om te weten of je botten sterk genoeg zijn, is een botdichtheidsmeting, ook wel DXA-scan genoemd. Bij deze meting krijg je een T-score. Een score van -2,5 of lager bevestigt osteoporose. DXA geldt als de gouden standaard en is de basis van elke diagnose.
Heb je ooit een bot gebroken door een lichte kracht, zoals een val van je eigen hoogte? Dan kan osteoporose ook zonder die meetgrens worden vastgesteld. Zo'n 'broze breuk' is op zichzelf al een alarmsignaal, zelfs als je T-score nog niet die -2,5 haalt.
Naast de scan gebruikt de arts vaak een FRAX-score: een berekening die je kans op een botbreuk in de komende 10 jaar inschat. Daarin tellen meerdere factoren mee, zoals leeftijd, geslacht, gewicht en eventueel eerdere breuken. Bij een hoog risico kan behandeling worden aangeraden nog vóór de drempelwaarde is bereikt.
Osteoporose heeft lang geen klachten. Het eerste teken is dikwijls een plotselinge hevige rugpijn door een inzakkende wervel, of pijnklachten in lies of bovenbeen door een heupbreuk. Omdat je het zelf dus niet merkt, is actief screenen zinvol. Gebruik je al lang prednison, drink je regelmatig te veel alcohol, of heb je een schildklier- of hormoonprobleem? Dan is je risico extra verhoogd, zeker als je een man bent: osteoporose wordt vaak als vrouwenziekte gezien, maar zo'n 40% van alle osteoporotische breuken treft mannen, bij wie de gevolgen gemiddeld zelfs ernstiger zijn.
Een volledig beeld krijg je via een combinatie van een gesprek over je klachten en risicofactoren, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek om andere oorzaken uit te sluiten, een DXA-scan en eventueel röntgenfoto's van de wervelkolom. Heb je twijfels over je botgezondheid, bespreek het dan met je huisarts.
Alle claims zijn gebaseerd op diagnostische richtlijnen en klinische studies (PMID's 39448132, 34688418, 36382763, 9431639, 33017332, 21450337). DXA als gouden standaard en de T-score drempel van -2,5 zijn robuust onderbouwd.
Hoe houd ik mijn botten sterk na de overgang?
Je kunt je botten na de overgang goed beschermen met leefstijlmaatregelen en, afhankelijk van je risico, met medicijnen. Laat bij risicofactoren een botdichtheidsmeting doen en bespreek de opties met je arts.
Sterkere botten en krachttraining, helpt dat?
Krachttraining verbetert de botdichtheid meetbaar, al blijft het effect bescheiden. Voor de sterkste resultaten is intensief trainen onder begeleiding aan te raden, ook als je al lage botmassa hebt.
Heb je echt calciumsupplementen nodig voor sterke botten?
Of je calciumsupplementen nodig hebt hangt sterk af van je leeftijd en situatie: voor jonge, gezonde vrouwen is er geen bewijs voor nut, terwijl 50-plussers baat kunnen hebben bij calcium plus vitamine D, mits je het verhoogde risico op nierstenen meeneemt in de afweging.
Hoe weet ik of ik risico loop op osteoporose?
Je kunt je risico goed inschatten aan de hand van leeftijd, geslacht, hormoongeschiedenis, medicijngebruik en leefstijl. Heb je meerdere risicofactoren, vraag dan je huisarts om een botdichtheidsmeting.
Voorkomt vitamine D dat ik botten breek?
Vitamine D alleen verkleint de kans op botbreuken niet aantoonbaar. Combineer je het met calcium, dan helpt het wel, vooral bij ouderen en mensen met een tekort.
Hoe weet ik of ik genoeg vitamine D heb, en moet ik suppleren?
Een bloedtest (25-OHD) vertelt je of je een tekort hebt; bij een waarde onder 20 ng/mL is suppleren zinvol, vooral voor je botten. Voor je hart heeft vitamine D geen bewezen effect.