Kunnen eetproblemen zoals anorexia blijvende botschade geven?
Anorexia geeft in de meeste gevallen blijvende botschade, zeker als de aandoening begint tijdens de adolescentie. Bespreek botonderzoek met je arts als je of iemand die je kent hiermee te maken heeft.
Meer dan 85% van de vrouwen met anorexia heeft een botdichtheid die meer dan één standaarddeviatie onder het gemiddelde voor hun leeftijd ligt. Het risico op botbreuken ligt daarbij zevenmaal hoger dan bij mensen zonder anorexia. Dit is geen bijzaak: het gaat om een van de ernstigste lichamelijke complicaties van de aandoening.
De oorzaak ligt in een reeks hormonale verstoringen. Anorexia zorgt voor het wegblijven van de menstruatie, lage groeifactoren en verhoogde cortisolspiegels. Cortisol is een stresshormoon dat bot afbreekt. Al deze factoren samen hollen de botstructuur stelselmatig uit.
Bij jongeren is de schade extra groot. Botten groeien het sterkst tijdens de adolescentie, en anorexia vertraagt die groei aanzienlijk. Daardoor bereiken tieners met anorexia een lagere maximale botsterkte dan leeftijdsgenoten, en dat gemis is later moeilijk in te halen.
Na herstel verbetert de botdichtheid gedeeltelijk, maar volledig herstel treedt lang niet altijd op. Gewichtsherstel en terugkeer van de menstruatie zijn daarvoor de beste aanpak. Een via-de-huid-toegediende oestrogeentherapie kan bij adolescenten de botopbouw normaliseren, maar haalt het achterstand niet volledig in. Oestrogeen via de pil werkt hiervoor duidelijk minder goed. Botgeneesmiddelen zoals bisfosfonaten kunnen de botdichtheid bij volwassen vrouwen enigszins verbeteren, maar worden alleen bij ernstige gevallen ingezet omdat ze schade kunnen veroorzaken aan een ongeboren kind.
Ook wie niet in het klassieke ondergewichtsbereik valt maar wel fors is afgevallen, loopt risico op vergelijkbare lichamelijke complicaties. Botschade is dus niet uitsluitend voorbehouden aan de meest herkenbare verschijningsvorm van anorexia.
Alle claims zijn gebaseerd op meerdere gepubliceerde studies (PMID 24882734, 24731664, 24898127, 28298497, 40659363, 40048192, 36508318). De bewijskracht voor de botdichtheidsvermindering en het fractuurrisico is sterk; de behandelopties zijn matig tot beperkt onderbouwd.
Zijn er voedingspatronen die bewezen botbreuken verminderen?
Gefermenteerde zuivel, voldoende groente en fruit, en een gevarieerd eetpatroon met eiwit en calcium zijn het best onderbouwd voor botbescherming, terwijl frisdranken, alcohol en een te smal (veganistisch) dieet zonder aanvulling je breukrisico verhogen.
Is er een verband tussen slaaptekort en botverlies?
Slaaptekort en slechte slaapkwaliteit hangen samen met minder botopbouw en, bij postmenopauzale vrouwen, aanzienlijk meer botverlies. Genoeg en regelmatig slapen is daarmee ook relevant voor je botgezondheid.
Heeft overgewicht invloed op je botdichtheid?
Overgewicht verhoogt de botdichtheid niet eenduidig, en de locatie en hoeveelheid vet bepalen sterk of het skelet er baat of nadeel van heeft. Als je overweegt af te vallen, doe dat dan geleidelijk en combineer het met krachttraining om botverlies te beperken.
Hoe voorkom je botverlies als je afvalt op latere leeftijd?
Krachttraining tijdens het afvallen is de beste bescherming tegen botverlies, maar kan het niet volledig voorkomen. Combineer het met voldoende eiwitinname en bespreek het met je arts als je snel of veel gewicht verliest.
Verhoogt diabetes het risico op botbreuken?
Zowel type 1 als type 2 diabetes verhoogt het risico op botbreuken duidelijk aantoonbaar. Heb je diabetes, bespreek dan met je arts of je botgezondheid goed gemonitord wordt, want de standaard risicoscore onderschat dit risico.
Verhoogt te weinig eiwit je risico op botbreuken als je ouder wordt?
Ja, te weinig eiwit vergroot op oudere leeftijd je risico op botbreuken. Dat werkt via zwakkere botten én via slechtere spieren. Streef naar minimaal 1,0 tot 1,2 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag, het liefst samen met voldoende calcium en vitamine D.