Hoeveel impact heeft roken op je botdichtheid?
Roken verhoogt het risico op botontkalking en heupfracturen aanzienlijk; stoppen helpt, maar het duurt minstens tien jaar voordat je fractuurrisico merkbaar daalt.
Roken verdubbelt ruwweg de kans op osteoporose. Vergeleken met niet-rokers hebben rokers een circa 2,2 maal zo groot risico op osteoporose en een circa 70% hogere kans op osteopenie, een minder ernstige vorm van botdichtheidsverlies. Die verhoogde kans geldt ook nadat rekening is gehouden met andere factoren zoals leeftijd, geslacht en gewicht.
Hoe meer je rookt, hoe groter het effect. Onderzoek naar de concentratie van cotinine, een stof in het bloed die aangeeft hoeveel je rookt, laat zien dat het risico oploopt naarmate je meer rookt. Er is niet een simpele grens waarboven het gevaarlijk wordt, maar er zijn wel knikpunten in de data waarna het risico merkbaar springt.
Bij vrouwen die zwaar rookten, meer dan 15 sigaretten per dag, lag het risico op een heupfractuur 30% hoger dan bij niet-rokers. Bij lichte rokers was dat verhoogde risico niet aantoonbaar. Dat is een belangrijk onderscheid, want een heupfractuur heeft op oudere leeftijd grote gevolgen voor mobiliteit en zelfstandigheid.
Of dit echt een oorzakelijk verband is, wordt ondersteund door genetisch onderzoek. Een studie die genetische varianten als maatstaf voor rookgedrag gebruikte, vond dat de genetische aanleg om te roken ook het fractuurrisico verhoogt, los van andere leefstijlfactoren. Opvallend genoeg werd daarin geen direct effect op de meetbare botdichtheid gevonden, wat suggereert dat roken het fractuurrisico gedeeltelijk via andere wegen vergroot dan alleen botdichtheidsverlies.
Stoppen helpt, maar het duurt lang voordat je risico daalt. Voormalige rokers die minder dan tien jaar geleden zijn gestopt, hadden nog geen aantoonbaar lager heupfractuurrisico dan actieve rokers. Pas na tien jaar stoppen was het risico significant gedaald. Er zijn geen bewezen behandelingen die de botschade door roken gericht ongedaan maken, dus stoppen blijft de voornaamste maatregel.
Bewijs is gebaseerd op een meta-analyse van prospectieve cohortonderzoeken (heupfractuur bij vrouwen), een systematische review/meta-analyse (prenataal roken), meerdere reviews over osteoporose en mechanismen, en een Mendeliaanse randomisatiestudie. De samenhang voor osteoporose en osteopenie steunt op cross-sectioneel onderzoek met grote aantallen; de oorzakelijke richting is aannemelijk maar niet via RCT bevestigd.
Heeft overgewicht invloed op je botdichtheid?
Overgewicht verhoogt de botdichtheid niet eenduidig, en de locatie en hoeveelheid vet bepalen sterk of het skelet er baat of nadeel van heeft. Als je overweegt af te vallen, doe dat dan geleidelijk en combineer het met krachttraining om botverlies te beperken.
Verhoogt diabetes het risico op botbreuken?
Ja, diabetes verhoogt het risico op botbreuken, ook als de botdichtheidsmeting er normaal uitziet. Welk diabetesmedicijn je gebruikt maakt daarbij verschil.
Hoe snel verlies je botmassa als je stopt met sporten?
Onderzoek laat zien dat botmassaverlies al binnen enkele maanden meetbaar is op gewichtdragende plekken zoals de heup en wervelkolom zodra je stopt met sporten. Wie in rustigere periodes actief blijft, houdt meer botmassa vast.
Is er een verband tussen slaaptekort en botverlies?
Slaaptekort en slechte slaapkwaliteit hangen samen met minder botopbouw en, bij postmenopauzale vrouwen, aanzienlijk meer botverlies. Genoeg en regelmatig slapen is daarmee ook relevant voor je botgezondheid.
Verhoogt veel koffie drinken het risico op botbreuken?
Voor de meeste mensen lijkt koffie geen bewezen oorzaak van botbreuken te zijn. Bij vrouwen die veel koffie drinken is enige voorzichtigheid redelijk; zorg dan voor voldoende calcium en vitamine D.
Kunnen eetproblemen zoals anorexia blijvende botschade geven?
Anorexia kan blijvende botschade veroorzaken, zeker als de ziekte begint tijdens de puberteit. Vroeg herstel is cruciaal; praat hierover met je arts als je of iemand die je kent hiermee te maken heeft.