Het bewijs dat onvoldoende eiwitinname het risico op botbreuken bij ouderen vergroot, is redelijk overtuigend en ondersteund door meerdere soorten onderzoek, waaronder een grote gerandomiseerde trial. Extra zuivel verhoogde bij kwetsbare ouderen de eiwitinname tot zo'n 1,1 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag en verlaagde het aantal heupfracturen met bijna de helft. Richtlijnen voor zowel postmenopauzale vrouwen als mensen die corticosteroïden gebruiken, benoemen voldoende eiwit nu expliciet als basismaatregel. Praktisch advies: houd de eiwitinname op minstens 1,0 tot 1,2 gram per kilogram per dag, gecombineerd met calcium en vitamine D.
Te weinig eiwit eten vergroot op hogere leeftijd het risico op botbreuken, en dat via twee wegen tegelijk. Eiwitgebrek tast niet alleen de botmassa zelf aan, maar verzwakt ook de spieren. Zwakkere spieren betekenen meer valpartijen, en elke val bij iemand met broze botten loopt sneller uit op een breuk. Bovendien stimuleert voldoende eiwitinname de aanmaak van IGF-1, een groeifactor die belangrijk is voor de opbouw van bot. Een laag IGF-1-niveau is een zelfstandige risicofactor voor heupfractuur1.
Het sterkste directe bewijs komt uit een grote gerandomiseerde gecontroleerde trial bij 7195 verpleeghuisbewoners met een gemiddelde leeftijd van 86 jaar in Australië. Bewoners die dagelijks extra zuivel kregen (melk, yoghurt, kaas) verhoogden hun calciuminname van 700 naar 1142 mg per dag en hun eiwitinname van 0,9 naar 1,1 gram per kilogram lichaamsgewicht. Het resultaat: 46% minder heupfracturen, 33% minder botbreuken in het algemeen en 11% minder valpartijen. De sterfte was onveranderd2. Dit zijn grote reducties in een kwetsbare doelgroep.
Eiwit werkt op botgezondheid niet op zichzelf, maar als onderdeel van een drietal: eiwit, calcium en vitamine D vullen elkaar aan. Bij ouderen die na een heupfractuur eiwitaanvulling kregen, steeg het IGF-1-niveau, bleef de botmineraaldichtheid in de heup behouden en was de revalidatietijd in het ziekenhuis significant korter. Die voordelen traden op als ook de inname van vitamine D en calcium voldoende was. Ontbrak één van die drie, dan was het effect minder uitgesproken1. Voldoende eiwit verbetert bovendien de opname van calcium in de darmen, wat de keten van spier naar bot verder versterkt3.
Mensen die een veganistisch dieet volgen, lopen op basis van meerdere grote prospectieve cohortstudies een verhoogd risico op botbreuken. Vegetariërs zitten daar tussenin, met een kleiner maar aanwezig verhoogd risico. Lagere inname van eiwit is één van de vermoedelijke oorzakelijke factoren, naast minder calcium en vitamine D en een lager lichaamsgewicht. Het gaat hier om observationeel onderzoek, dus directe oorzakelijkheid is niet definitief bewezen. Aanvulling met vitamine D en calcium, en bewust kiezen voor eiwitrijke plantaardige voeding (peulvruchten, noten, sojaproducten), lijkt het risico gedeeltelijk te kunnen compenseren4.
In de praktijk staat voldoende eiwitinname inmiddels expliciet in richtlijnen. Het standpunt van de Noord-Amerikaanse Menopauze Vereniging (NAMS, 2021) beveelt alle postmenopauzale vrouwen aan om voldoende eiwit, calcium en vitamine D te eten als basismaatregel tegen botverlies en fracturen, nog vóór medicatie ter sprake komt5. Europese richtlijnen gaan nog een stap verder: iedereen die drie maanden of langer corticosteroïden (zoals prednison) gebruikt, moet de eiwitinname op peil houden, als verplicht onderdeel van de behandeling, naast calcium en vitamine D6. Concrete aanbevelingen voor ouderen liggen doorgaans tussen de 1,0 en 1,2 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag, met hogere waarden na een breuk of bij revalidatie.
Zeven claims gebaseerd op zeven PMID's: één grote RCT (n=7195), meerdere prospectieve cohortstudies, twee richtlijnpublicaties (NAMS 2021, ECTS 2024), één narratieve review en één kleinere interventiestudie/review. De RCT geeft het sterkste directe bewijs. De observationele data bij veganisten zijn associatief.