Wat heeft je balans te maken met botbreuken voorkomen?

Negentig procent van alle heupfracturen ontstaat door een val. Dat maakt balans tot een van de belangrijkste beïnvloedbare factoren bij het voorkomen van botbreuken. Drie systemen bewaken samen je evenwicht: het gevoel in spieren en gewrichten, het evenwichtsorgaan in je oor en je gezichtsvermogen. Als deze systemen op oudere leeftijd achteruitgaan, neemt de kans op vallen toe.

Een scheef of slecht werkend evenwichtsorgaan blijkt concreet terug te zien bij mensen die al een fractuur hebben gehad. Van mensen die na een val een polsfractuur opliepen, had 65% een aantoonbare links-rechtsverschil in het evenwichtsorgaan, wat samenhing met meer balansproblemen. Ouderen die na een val een heupfractuur opliepen, hadden ook significant vaker een meetbare stoornis in het evenwichtsorgaan dan ouderen zonder fractuur. Dit suggereert dat gericht screenen op evenwichtsproblemen een zinvolle stap is, naast de gebruikelijke botdichtheidsmeting. Een eenvoudige test die dit gedeeltelijk in beeld brengt: de Romberg-test, waarbij je op één plek staat met gesloten ogen. In een observationele studie bij 125 postmenopauzale vrouwen hing slecht scoren op deze test samen met het al hebben van kwetsbaarheidsfracturen.

Vrouwen met osteoporose én een gebogen bovenrug schommelen bovendien meer tijdens het staan dan leeftijdsgenoten zonder osteoporose. Ze compenseren anders, met meer heupbewegingen. Een kleine studie (21 deelnemers) wees dit uit, dus dit is een voorlopige bevinding die geen harde conclusies toelaat, maar ze past in het grotere patroon.

Gelukkig is balans iets wat je kunt trainen. Een meta-analyse van 88 gerandomiseerde studies met bijna 20.000 deelnemers laat zien dat bewegingsprogramma's het aantal vallen bij zelfstandig wonende ouderen gemiddeld met 21% verminderen. Programma's die het evenwicht actief uitdagen én meer dan drie uur per week duren, halen zelfs een reductie van 39%. In verpleeghuizen of na een beroerte werd dit effect niet gevonden. Ook gerichte training van het evenwichtsorgaan zelf liet in een gerandomiseerde studie (68 deelnemers) verbetering zien: meer mensen verloren hun links-rechtsverschil in het evenwichtsorgaan na negen weken groepsoefeningen, al verbeterden andere balansmetingen niet significant.

Beroepsverenigingen zoals de American Geriatrics Society adviseren daarom dat iedereen boven de 65 jaar jaarlijks op balansproblemen wordt gescreend. Bij verhoogd valrisico is de aanbeveling: beweeg actief aan je balans, kracht en loopvaardigheid, en overweeg samen met je arts ook vitamine D, je medicatielijst en de veiligheid van je thuisomgeving.