Waarom word je vaker ziek als je op dieet bent?
Of je vaker ziek wordt hangt af van hoe streng je dieet is: matig minderen is meestal geen probleem, maar bij een streng caloriearm dieet kan de afweer verzwakken, deels door magnesiumtekort. Let daarom op je inname van magnesiumrijke voeding als je afvalt.
Kortdurend of matig minder eten maakt je niet per se vatbaarder voor infecties. Bij milde voedselbeperking kunnen sommige afweerfuncties zelfs verbeteren en ongwenste ontstekingen afnemen. Het probleem ontstaat als je streng of langdurig dieet, waardoor je lichaam echt in een toestand van voedselstress terechtkomt.
Bij een streng caloriebeperkt dieet hersorteert het afweersysteem zijn taken. De functies die voor directe overleving het meest nodig zijn, blijven overeind of worden zelfs versterkt. Andere functies worden teruggeschroefd. Dit maakt je selectief kwetsbaarder voor bepaalde infecties, ook al werkt de afweer op andere plekken nog goed.
Magnesium speelt hierin een concrete rol. Wie sterk beperkt eet, loopt het risico tekort te krijgen aan dit mineraal. Magnesium is nodig om bepaalde afweercellen, de zogenaamde killercellen, voluit te laten werken. Ze kunnen ziekteverwekkers pas echt aanvallen als een activeringsslot op hun oppervlak in de juiste stand staat, en magnesium is de sleutel daarvoor. Bij lage magnesiumwaarden neemt die slagkracht meetbaar af.
Tegelijk stijgt bij caloriebeperking het niveau van het hongerhormoon ghreline. Dat klinkt ongunstig, maar ghreline heeft ook een afweerregulerende werking: het dempt overdreven ontstekingsreacties en stimuleert de aanmaak van nieuwe afweercellen. Of dat voldoende tegenwicht biedt, hangt af van hoe streng het dieet is en hoe lang het duurt.
Intermitterend vasten verlaagt metabole ontsteking en verbetert de bloedsuikerregeling, maar de effecten op de afweer zijn genuanceerd en verschillen per celtype en orgaan. Een echt voedingspatroon dat rijk is aan groenten, fruit, volkoren producten en noten hangt samen met lagere ontstekingswaarden in het bloed, al is dat verband niet rechtstreeks bewezen oorzakelijk. Wie wil diëten zonder de afweer in gevaar te brengen, doet er het beste aan om niet te hard te snijden in calorieën en magnesiumrijke voeding, zoals noten, peulvruchten en bladgroenten, op het menu te houden.
Alle claims zijn gebaseerd op één PMID (35139351) voor het immuunsysteem-prioriteit effect, één (18579754) voor ghreline, één (35051368) voor magnesium en T-cellen, één (38719726) voor intermitterend vasten, en één (35219904) voor dieetpatronen en ontsteking. Geen van de studies is een grote RCT of meta-analyse specifiek voor "vaker ziek door diëten"; de claims zijn mechanistisch en associationeel van aard.