Waarom worden ouderen sneller ernstig ziek van een infectie?
Ouderen worden sneller ernstig ziek van infecties doordat hun immuunsysteem minder slagvaardig is en er tegelijk een sluimerende ontsteking actief is. Vaccinaties helpen, al werken ze bij ouderen iets minder goed dan bij jongere mensen.
Het immuunsysteem slijt met de jaren. Zowel de snelle, brede eerste verdedigingslinie als de gerichte afweer met gespecialiseerde cellen (B- en T-cellen) werken minder goed. Het gevolg is dat infecties minder snel worden gestopt en vaker uitgroeien tot een ernstige ziekte. Bij het griepvaccin is dit zichtbaar: ouderen bouwen na vaccinatie minder beschermende antistoffen op dan jongere volwassenen.
Tegelijkertijd sluimert er bij veel oudere mensen een chronische, laaggradige ontsteking in het lichaam. Dit verschijnsel heet 'inflammaging' (een samentrekking van 'inflammation' en 'aging'). Die aanhoudende ontstekingsactiviteit maakt het lichaam kwetsbaarder als er ook nog een acute infectie bijkomt, zoals COVID-19. Hoe erg dit speelt verschilt overigens per persoon: het hangt niet alleen af van kalenderleeftijd, maar ook van iemands eerdere immuungeschiedenis.
Er is ook een specifieker mechanisme ontdekt dat verklaart waarom ouderen zwaarder ziek worden van griep. In oudere mensen en muizen is een eiwit genaamd ApoD sterk verhoogd. Bij een griepinfectie zet ApoD een soort zelfafbraakproces van energiefabrieken in de cel in gang. Dat remt precies de signaalstoffen die normaal het alarm slaan en het virus afremmen. Het virus kan zich daardoor makkelijker vermenigvuldigen. In muisonderzoek bleken oudere dieren beter bestand tegen ernstige griep als dit eiwit werd uitgeschakeld of als verouderde cellen werden opgeruimd.
Een oudere studie plaatst een kanttekening: een deel van het extra risico bij ouderen komt niet alleen door het verouderd immuunsysteem zelf, maar ook door bijkomende ziekten zoals hart- en vaataandoeningen, neurologische problemen en het gebruik van medische hulpmiddelen zoals een urinekatheter. Dat laat onverlet dat de nieuwere onderzoeken immunosenescence en inflammaging als zelfstandige factoren bevestigen.
Praktisch gezien zijn vaccinatie en goede behandeling van onderliggende ziekten de meest tastbare maatregelen. Voor RSV, een virus dat bij ouderen regelmatig ernstige luchtwegklachten veroorzaakt, zijn inmiddels twee vaccins beschikbaar. Of ingrepen die verouderde cellen opruimen of ApoD remmen ooit als therapie bruikbaar worden, is nog puur experimenteel en niet bij mensen onderzocht.
Gebaseerd op meerdere reviews en enkele experimentele studies (muizen/lab). De ApoD-bevinding is vooralsnog alleen in dieronderzoek bevestigd. De claim over bijkomende ziekten als verklaring stamt uit een studie van 1988 en staat deels op gespannen voet met de nieuwere immunologische literatuur.