Wat doet overgewicht met je ontstekingsniveau?
Overgewicht verhoogt structureel je ontstekingsniveau via meerdere biologische wegen. Beweging, en dan met name krachttraining, is een concreet middel om dat effect deels terug te draaien.
Overgewicht zet het immuunsysteem structureel op een laag pitje aan. Meerdere studies laten consistent zien dat mensen met overgewicht hogere niveaus van ontstekingsstoffen in het bloed hebben. Die ontsteking is niet acuut zoals bij een infectie, maar sluipend en aanhoudend. Ze neemt toe naarmate het overgewicht ernstiger is: bij een BMI boven 40 zijn de gemeten waarden duidelijk hoger dan bij licht overgewicht.
Het vetweefsel zelf is een grote motor achter deze ontsteking. Als het vet toeneemt, dringen immuuncellen het vetweefsel binnen. Die veroorzaken daar lokaal ontsteking, maar sturen ook stoffen de bloedbaan in die het hele lichaam beïnvloeden. Tegelijkertijd daalt het niveau van adiponectine, een hormoon dat vetcellen normaal aanmaken en dat juist ontstekingsremmend werkt. Bij overgewicht wordt er minder van gemaakt, en reageert het lichaam er ook minder goed op.
Twee andere mechanismen maken het plaatje ingewikkelder. Ten eerste verstoort overgewicht de darmflora en maakt de darmwand doorlaatbaarder. Daardoor kunnen bacteriële stoffen makkelijker in de bloedbaan terechtkomen en de ontstekingsreactie aanjagen. Ten tweede leidt overgewicht vaak tot vetophoping in de lever. Die levervetziekte draagt op zijn beurt zelf bij aan meer systemische ontsteking, die de leverziekte weer verergert.
Die chronische ontsteking blijft niet zonder gevolgen. Ze verhoogt de neiging tot bloedstolsels en speelt een kleine maar meetbare rol bij het verhoogde risico op depressie bij mensen met overgewicht. Een pro-inflammatoir eetpatroon (veel bewerkte voeding, weinig vezels) maakt het nog erger.
Er is ook goed nieuws: twaalf weken krachttraining drie keer per week verlaagde bij mannen met overgewicht meetbaar de ontstekingsmarkers CRP en TNF-alfa, en verhoogde adiponectine. Gecombineerde training van boven- en onderlichaam gaf het sterkste effect, maar ook training van één lichaamsregio hielp al.
Claims gebaseerd op meerdere studies, waaronder grote observationele datasets (>11.000 deelnemers) en kleinere interventie-RCT's. De causale richting (overgewicht veroorzaakt ontsteking) wordt biologisch plausibel geacht, maar de meeste verbanden zijn associationeel of mechanistisch onderbouwd, niet altijd aangetoond via gerandomiseerde trials.