Verlaagt metformine je risico op kanker of dementie?
Bij mensen met diabetes zijn er aanwijzingen dat metformine het algemene kankerrisico verlaagt, maar per kankersoort is het bewijs wisselend of afwezig. Over dementie zijn er op basis van de beschikbare studies helemaal geen conclusies mogelijk.
Metformine is al decennia het meest voorgeschreven geneesmiddel bij type 2 diabetes. Observationeel onderzoek bij diabetespatiënten laat zien dat gebruikers minder vaak kanker krijgen en minder vaak aan kanker overlijden dan niet-gebruikers. Dat patroon is intrigerend, maar de precieze werking is nog niet goed begrepen. Bovendien gaat het vrijwel uitsluitend om observationeel onderzoek, dat gevoelig is voor vertekening: mensen die metformine slikken verschillen op allerlei manieren van mensen die dat niet doen.
Per kankersoort is het beeld wisselend. Bij borstkanker is het bewijs ronduit tegenstrijdig: sommige studies zagen een lager risico, maar een samenvatting van 15 studies vond geen statistisch aantoonbaar verschil bij vrouwen met type 2 diabetes (het risico lag rond de 0,82, maar de onzekerheidsmarge liep van 0,60 tot 1,12, dus het effect kan nul zijn). Bij prostaatkanker is het nog duidelijker: een samenvatting van meer dan 52.000 gevallen liet geen enkel verband zien. Bij longkanker is de onderbouwing te dun voor een conclusie.
Over dementie kunnen we op basis van de beschikbare studies niets zeggen. Er zijn geen studies aangeleverd die dat verband onderzochten, dus overclaim je als je metformine als bescherming tegen dementie presenteert.
Wat wel goed onderbouwd is: metformine is veilig, wordt goed verdragen en is uiterst goedkoop. Dat maakt het interessant als potentieel middel buiten diabetes, maar aantoonbaar klinisch voordeel bij gezonde mensen of als preventief middel tegen kanker is er nog niet. Wie geen diabetes heeft en overweegt metformine te gebruiken voor levensduurverlenging of kankerpreventie, doet dat buiten het bewijs om. Bespreek dat altijd eerst met je arts.
Alle claims zijn gebaseerd op observationeel (epidemiologisch) onderzoek en meta-analyses van cohortstudies. Er zijn geen RCT's aangeleverd die kankerpreventie bij niet-diabetespatiënten aantonen. Over dementie zijn geen bronnen beschikbaar in dit brondossier.