Meerdere grote epidemiologische studies met miljoenen deelnemers laten consistent zien dat niet roken, een gezond gewicht, regelmatig bewegen en matig alcoholgebruik samen de sterkste verlaging van kankerrisico en kankersterfte geven, tot wel 65 procent minder sterftekans bij wie alle vijf factoren volgt. Het gaat om observationeel bewijs, maar de omvang en consistentie ervan zijn overtuigend. Praktisch is stoppen met roken de hoogste prioriteit, gevolgd door het bereiken van een gezond gewicht en dagelijkse beweging.
Fysieke activiteit is de leefstijlfactor met de meest uitgebreide onderbouwing als het gaat om kankerrisico. Mensen met de hoogste niveaus van lichaamsbeweging hebben een 10 tot 20 procent lager risico op zeven kankersoorten, waaronder borst-, darm-, baarmoeder-, blaas-, slokdarm-, nier- en maagkanker, vergeleken met de minst actieve mensen. Dit is gebaseerd op honderden epidemiologische studies met meerdere miljoenen deelnemers. Opvallend is ook dat bewegen na een kankerdiagnose ertoe doet: bij mensen met borst-, darm- of prostaatkanker hangt hogere fysieke activiteit samen met een tot bijna 40 tot 50 procent lagere kans op overlijden, al is dit bewijs wat minder sterk dan voor primaire preventie.
Niet roken is de factor die het zwaarst weegt als je kijkt naar de omvang van de schade bij niet-naleven. Mensen die alle vijf de gezonde leefstijlfactoren volgen, inclusief niet roken, hebben een circa 65 procent lager risico om aan kanker te overlijden dan mensen die er geen enkele volgen. Ruim de helft van alle kankersterfte in de onderzochte Amerikaanse populatie werd statistisch toegerekend aan het niet volgen van deze leefstijl. Zware rokers en mensen met ernstig overgewicht (BMI 30 of hoger) brengen bovendien het kleinste deel van hun resterende leven ziektevrij door: 75 procent of minder van de jaren na hun vijftigste.
De combinatie van meerdere gezonde gewoonten maakt het verschil groter dan elke factor afzonderlijk. Mensen van 50 jaar die vier of vijf van de volgende factoren combineren, namelijk niet roken, een gezond gewicht, voldoende beweging, matig alcoholgebruik en een goede dieetkwaliteit, leven gemiddeld ruim tien jaar langer zonder kanker, hart- en vaatziekten of diabetes dan mensen die er geen enkele volgen. Voor vrouwen betekent dit 34,4 ziektevrije jaren tegenover 23,7, voor mannen 31,1 tegenover 23,5.
Een gezond voedingspatroon, met veel groenten, fruit, volkoren granen, noten en olijfolie en weinig rood vlees en verzadigd vet, is onderdeel van elke leefstijlcombinatie die in de studies positief uitpakt. In een grote Europese cohortstudie met bijna 292.000 deelnemers hing een hogere score op zo'n gecombineerde leefstijlindex samen met 16 tot 25 procent lager risico op het gelijktijdig krijgen van kanker en een hart- of stofwisselingsziekte. Specifiek voor de overleving na borstkanker zijn aanwijzingen dat een gezond eetpatroon gunstig is, maar dit bewijs is nog beperkt en grote klinische trials ontbreken.
Praktisch betekent dit dat het stoppen met roken en het vermijden van ernstig overgewicht de meest impactvolle individuele stappen zijn, terwijl regelmatig bewegen en een voedingspatroon rijk aan onbewerkte plantaardige producten daarbovenop aanzienlijk bijdragen. Geen van de studies is een gerandomiseerd experiment, dus de cijfers weerspiegelen samenhang en niet bewezen oorzakelijkheid, maar de consistentie over honderden studies en miljoenen deelnemers heen maakt de richting van het verband overtuigend.
Alle claims zijn gebaseerd op grote observationele en epidemiologische studies of samenvattingen daarvan (geen gerandomiseerde trials voor primaire kankerpreventie). Causaliteit is daarmee plausibel maar niet strikt bewezen. De studies zijn gepubliceerd tussen 2018 en 2020 (PMIDs: 31095082, 31277273, 31918762, 31915124, 29712712). Totaal aantal deelnemers is moeilijk exact op te tellen omdat meerdere studies zelf al meta-analyses over miljoenen deelnemers omvatten; de Europese cohortstudie alleen al omvatte circa 292.000 mensen.