Krijg ik eerder dementie als ik slecht hoor?
Slecht horen hangt samen met een bescheiden maar reëel verhoogd dementierisico. Laat gehoorverlies tijdig onderzoeken en behandelen, maar reken niet automatisch op directe bescherming tegen dementie door een hoortoestel.
Slecht horen vergroot je kans op dementie, maar niet dramatisch. Grote cohortstudies en meta-analyses vinden consistent een hazard ratio tussen 1,07 en 1,28: een bescheiden maar herhaalbaar verhoogd risico. Een oudere studie suggereerde tot vijf keer zo hoog risico bij ernstig verlies, maar dat wordt door recentere, grotere studies niet bevestigd.1,2,3
Hoe ernstiger het gehoorverlies, hoe hoger het geschatte risico. Maar de meerderheid van de slechthorenden krijgt geen dementie. Het verband is een associatie, geen bewezen oorzaak. Andere factoren die zowel je gehoor als je hersenen aantasten, kunnen een deel van de samenhang verklaren.3,1
Op bevolkingsniveau is gehoorverlies op middelbare leeftijd een van de grotere aanpasbare risicofactoren voor dementie. Schattingen schrijven het zo'n 9% van alle dementiegevallen wereldwijd toe. Het verhoogde risico begint al vóór je 65e, waardoor vroeg ingrijpen in theorie zinvol is.4,5
Of een hoortoestel dementie ook écht voorkomt, is nog onduidelijk. Observationeel onderzoek suggereert dat hoortoestelgebruikers minder risico lopen dan slechthorenden zonder toestel. Maar in de grootste gerandomiseerde studie tot nu toe, de ACHIEVE-studie met 977 deelnemers, verminderde een hoortoestelinterventie de cognitieve achteruitgang over drie jaar niet in de totale groep. Alleen ouderen met al meer risicofactoren leken enig voordeel te hebben. Een hoortoestel is dus geen bewezen middel om dementie breed te voorkomen.1,6
Waarom het verband er is, weten we nog niet zeker. Mogelijk moeten de hersenen harder werken om geluiden te verwerken, of nemen zintuiglijke prikkels af. Ook gaat gehoorverlies vaker samen met sociale isolatie en depressie, die zelf ook het dementierisico verhogen. Dat maakt het lastig te bepalen wat directe oorzaak is en wat gevolg.4,7
Speelt gehoorverlies bij jou of iemand in je omgeving? Alzheimer Nederland zet uiteen wat er over dat verband bekend is: Het verband tussen gehoorverlies en dementie.
De claims zijn gebaseerd op meerdere grote prospectieve cohortstudies (waaronder UK Biobank, n=356.052), een meta-analyse van prospectieve studies en één gerandomiseerde studie (ACHIEVE, n=977). Het bewijs voor de associatie is sterk; het bewijs voor oorzakelijkheid en voor het effect van hoortoestellen is matig.
Verhoogt gehoorverlies je kans op dementie, en helpt een hoortoestel?
Gehoorverlies verhoogt de kans op dementie aantoonbaar, en een hoortoestel lijkt te helpen, maar bewezen bescherming voor iedereen is het nog niet. Laat gehoorverlies in elk geval beoordelen, al was het maar vanwege de andere gezondheidsrisico's die ermee samenhangen.
Wat kan ik concreet doen om dementie te voorkomen?
Verschillende leefstijlkeuzes verlagen je risico aantoonbaar, maar geen enkele aanpak geeft een garantie dat je dementie voorkomt. Bloeddruk reguleren, bewegen, niet roken en mentaal actief blijven zijn de best onderbouwde stappen die je kunt zetten.
Is er een verband tussen depressie en een hoger risico op dementie?
Depressie hangt sterk samen met een hoger risico op dementie, al is het niet zeker of depressie dementie veroorzaakt of soms een vroeg teken ervan is. Behandeling van depressie lijkt het risico te verlagen, dus als jij of iemand in je omgeving last heeft van depressieve klachten, is het de moeite waard die serieus te nemen en te bespreken met een arts.
Kun je dementie voorkomen met je leefstijl?
Leefstijl beïnvloedt je dementierisico wel degelijk: een derde van alle gevallen hangt samen met aanpasbare factoren zoals bewegen, bloeddruk en roken. Zeker als je al een verhoogd risico hebt, loont het om meerdere dingen tegelijk aan te pakken.
Krijg ik eerder dementie van slecht slapen?
Slecht slapen vergroot waarschijnlijk je risico op dementie, maar gewone slapeloosheid maakt dementie niet onvermijdelijk. Eén uitzondering: als je je dromen letterlijk uitagiert in je slaap, bespreek dat dan met een arts.