Gehoorverlies is consistent geassocieerd met een verhoogd dementierisico, maar de omvang van het effect is bescheiden. Een hoortoestel lijkt het risico niet breed te verlagen, althans niet bewezen in gerandomiseerd onderzoek. De precieze oorzakelijke mechanismen zijn nog onduidelijk.
Mensen met gehoorverlies hebben inderdaad een statistisch aantoonbaar hogere kans op dementie dan mensen met een normaal gehoor. In grote cohortstudies en meta-analyses worden hazard ratio's gevonden van ongeveer 1.07 tot 1.28, wat een bescheiden maar consistent verhoogd risico betekent. Een oudere, kleinere studie vond grotere getallen (tot een factor 5 bij ernstig verlies), maar die bevindingen worden door recentere, grotere studies niet in die omvang bevestigd. (PMID 38175662, 29222544, 21320988)
Hoe ernstiger het gehoorverlies, hoe hoger het geschatte risico. Tegelijk geldt: de meerderheid van de mensen met gehoorverlies krijgt geen dementie, en het verband is in al deze studies associatief, niet bewezen oorzakelijk. Er kunnen andere factoren meespelen die zowel het gehoor als de hersenen aantasten. (PMID 21320988, 38175662)
Op bevolkingsniveau is gehoorverlies op middelbare leeftijd een van de grotere aanpasbare risicofactoren: internationale schattingen wijzen op een bijdrage aan zo'n 9% van alle dementiegevallen wereldwijd. Dit maakt het in theorie een belangrijk aangrijpingspunt voor preventie. Gehoorverlies is ook een onafhankelijke risicofactor voor dementie die al voor het 65e jaar begint. (PMID 32871106, 38147328)
Een veelgestelde vraag is of een hoortoestel dementie kan voorkomen. Observationele studies suggereren dat mensen met gehoorverlies die een hoortoestel gebruiken een lager dementierisico hebben dan mensen die dat niet doen (HR 1.06 versus 1.20 vergeleken met normaal gehoor). Maar in de grootste gerandomiseerde trial tot nu toe, de ACHIEVE-studie met 977 deelnemers, verminderde een hoortoestelinterventie de cognitieve achteruitgang over drie jaar niet in de totale groep. Alleen bij ouderen met al meer risicofactoren leek er enig voordeel. Het hoortoestel is dus geen bewezen middel om dementie breed te voorkomen. (PMID 38175662, 37478886)
Waarom het verband bestaat, is nog niet opgehelderd. Voorgestelde mechanismen zijn: de hersenen moeten harder werken om geluiden te verwerken (extra cognitieve belasting), de zintuiglijke prikkels vanuit de buitenwereld nemen af, of er is een gedeelde onderliggende hersenziekte. Bovendien gaat gehoorverlies vaker samen met sociale isolatie en depressie, die zelf ook het dementierisico verhogen. Dit maakt het lastig te bepalen wat direct oorzaak en wat gevolg is. (PMID 32871106, 30291149)
De claims zijn gebaseerd op meerdere grote prospectieve cohortstudies (waaronder UK Biobank, n=356.052), een meta-analyse van prospectieve studies, en één gerandomiseerde gecontroleerde trial (ACHIEVE, n=977). Het bewijs voor de associatie is sterk; het bewijs voor oorzakelijkheid en voor het effect van hoortoestellen is matig.