Kun je dementie voorkomen met je leefstijl?
Leefstijl beïnvloedt je dementierisico wel degelijk: een derde van alle gevallen hangt samen met aanpasbare factoren zoals bewegen, bloeddruk en roken. Zeker als je al een verhoogd risico hebt, loont het om meerdere dingen tegelijk aan te pakken.
Ongeveer een derde van alle gevallen van dementie hangt samen met risicofactoren die je kunt beïnvloeden. Dat betekent dat je leefstijl er serieus toe doet, al is het geen garantie.
De sterkst onderbouwde risicofactoren zijn een hoge bloeddruk op middelbare leeftijd, diabetes, depressie en een laag opleidingsniveau. Roken vergroot het risico ook, maar het bewijs daarvoor is iets minder sterk. Het gaat om verbanden, geen bewezen oorzaken: of depressie dementie veroorzaakt of juist een vroeg symptoom is, staat nog niet vast.
Dat leefstijlverandering echt helpt, laat een grote studie met 1.260 deelnemers zien. Twee jaar lang combineerden zij betere voeding, meer bewegen, cognitieve training en controle van bloeddruk en bloedsuiker. Dat verbeterde het cognitief functioneren ten opzichte van mensen die alleen algemeen advies kregen. Twee vergelijkbare grote studies vonden geen effect in de hele groep, maar wel bij mensen met een verhoogd risico.
Bij mensen boven de tachtig wijzen studies op een beschermend effect van gezonde voeding, beweging en sociale activiteit, ook bij een genetisch risico. Maar hier ontbreekt goed vergelijkend onderzoek vrijwel volledig, dus dit staat nog niet vast.
Let op bijwerkingen als je ouder of kwetsbaar bent: 7% van de actieve deelnemers meldde spierpijn of gewrichtsklachten, tegenover 1% in de vergelijkingsgroep. Oestrogeentherapie als preventie wordt uitdrukkelijk afgeraden: het werkt niet. Voor losse voedingssupplementen is het bewijs te zwak voor een concrete aanbeveling.
Benieuwd hoe ver het onderzoek staat? Alzheimer Nederland houdt bij wat er bekend is over het voorkomen van dementie: Onderzoek naar het voorkomen van dementie.
Claims zijn gebaseerd op meerdere grote prospectieve studies, een meta-analyse van 243 prospectieve studies en 153 RCT's, en drie grote multidomein-trials (FINGER n=1260, MAPT, PreDIVA). Voor de alleroudsten gaat het om 27 observationele cohortstudies. Het bewijs voor individuele leefstijlfactoren is grotendeels observationeel; gerandomiseerd bewijs is beperkter maar aanwezig voor multidomein-interventies.
Wat kan ik concreet doen om dementie te voorkomen?
Verschillende leefstijlkeuzes verlagen je risico aantoonbaar, maar geen enkele aanpak geeft een garantie dat je dementie voorkomt. Bloeddruk reguleren, bewegen, niet roken en mentaal actief blijven zijn de best onderbouwde stappen die je kunt zetten.
Beschermt sociaal en actief blijven tegen dementie?
Sociaal en actief blijven is waarschijnlijk je beste leefstijlinvestering tegen dementie. De sterkste resultaten komen van programma's die beweging, voeding, cognitieve prikkels én sociale contacten combineren, niet van één factor alleen.
Welke leefstijlgewoonten beschermen je hersengezondheid op lange termijn?
Cognitieve activiteiten, een plantaardig voedingspatroon en regelmatige beweging, bij voorkeur gecombineerd, geven de beste onderbouwde bescherming voor je hersenen op lange termijn. Harde oorzaak-gevolgbewijzen ontbreken nog, maar de associaties zijn breed en consistent genoeg om ze serieus te nemen.
Kun je beginnende vergeetachtigheid nog terugdraaien met je leefstijl?
Leefstijl kan beginnende vergeetachtigheid waarschijnlijk afremmen en soms gedeeltelijk verbeteren, maar volledig terugdraaien is niet aangetoond. De meeste onderbouwing heeft een combinatie van bewegen, gezond eten en cognitief actief blijven.
Krijg ik eerder dementie van slecht slapen?
Slecht slapen vergroot waarschijnlijk je risico op dementie, maar gewone slapeloosheid maakt dementie niet onvermijdelijk. Eén uitzondering: als je je dromen letterlijk uitagiert in je slaap, bespreek dat dan met een arts.