Bloedeiwitten koppelen APOE4-gen aan Alzheimer-schade
Het APOE4-gen verhoogt het risico op Alzheimer aanzienlijk. Maar hoe veroorzaakt het concrete schade in de hersenen? Nieuw onderzoek in Nature Aging wijst op een eiwit dat de bloedvaten rondom de hersenen aantast.
Tussen het bloed en het hersenweefsel ligt een beschermende laag: de bloed-hersenbarrière (de grens die voorkomt dat schadelijke stoffen de hersenen bereiken). Bij Alzheimer-patiënten met het APOE4-gen is deze barrière aangetast. Tot nu toe was onduidelijk welke schakel tussen het gen en die barrièreschade zit.
Onderzoekers identificeerden fibronectine, een eiwit dat door steuncellen van de hersenen (astrocyten) wordt aangemaakt, als een centrale speler. Het onderzoek toont aan dat APOE4 en amyloïd-pathologie, de ophoping van eiwitfragmenten die kenmerkend is voor Alzheimer, samen de aanmaak van fibronectine door astrocyten verhogen. Dat extra fibronectine beschadigt vervolgens de bloedvaten in en rondom de hersenen.
Van gen naar vaatschade: de keten
De bevinding legt een schakel bloot die eerder ontbrak. APOE4 was al bekend als risicofactor, en ook de rol van amyloïd bij vaatschade was beschreven. Maar dat fibronectine (afgekort FN1) de tussenstap vormt, is nieuw. Het eiwit bindt zich aan de binnenwand van bloedvaten en verstoort de normale functie van de cellen die daar zitten.
De onderzoekers suggereren dat FN1 een potentieel therapeutisch doelwit is. Of het remmen van fibronectine bij mensen ook daadwerkelijk de barrièreschade vermindert, is op basis van dit onderzoek nog niet te zeggen. De studie is gepubliceerd in Nature Aging en zet een nieuwe stap in het begrijpen van de vasculaire component van Alzheimer.
Waarom dit relevant is voor verouderingsonderzoek
Vaatschade in de hersenen is niet exclusief voor Alzheimer. Met de leeftijd worden bloedvaten in het algemeen kwetsbaarder, en een beschadigde bloed-hersenbarrière is ook bij niet-dementerende ouderen aangetoond. De APOE4-link maakt dit mechanisme bijzonder relevant: ongeveer 15 tot 25 procent van de bevolking draagt minimaal één kopie van dit gen. Een beter begrip van hoe APOE4 schade aanricht via fibronectine, kan op termijn bijdragen aan preventieve strategieën voor mensen met dit genetische profiel.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- APOE4 bloed-hersenbarrière
- fibronectine astrocyten
- vasculaire amyloïdpathologie
Benieuwd wat het APOE4-gen voor jouw kans op Alzheimer betekent? Alzheimer Nederland legt uit hoe risicogenen werken en wat ze wel en niet voorspellen: Risicogenen en de kans op dementie.