Is er een verband tussen depressie en een hoger risico op dementie?
Depressie hangt sterk samen met een hoger risico op dementie, al is het niet zeker of depressie dementie veroorzaakt of soms een vroeg teken ervan is. Behandeling van depressie lijkt het risico te verlagen, dus als jij of iemand in je omgeving last heeft van depressieve klachten, is het de moeite waard die serieus te nemen en te bespreken met een arts.
Mensen met depressie hebben een aanzienlijk hoger risico op dementie. In een groot onderzoek met ruim 350.000 deelnemers was dat risico 51% hoger dan bij mensen zonder depressie. Een nog groter onderzoek, met bijna 490.000 deelnemers, liet zien dat mensen met een ernstige depressie 63% meer kans hadden op de ziekte van Alzheimer specifiek. Dit zijn sterke verbanden uit grote observationele studies, maar dat betekent nog niet automatisch dat depressie dementie veroorzaakt.
Of depressie een oorzaak of een vroeg teken van dementie is, hangt af van het moment waarop de depressie begint. Depressie die zich al voor het 65e jaar voordoet, wordt gezien als een onafhankelijke risicofactor: die verhoogt het risico op latere dementie los van andere factoren. Depressie die voor het eerst op hoge leeftijd verschijnt, is juist vaker een vroeg signaal van een al beginnende dementie. Dat maakt het op oudere leeftijd lastig te onderscheiden wat de oorzaak is en wat het gevolg.
Lichamelijke stressbelasting speelt ook een rol. Wie naast depressieve klachten ook meerdere lichaamssystemen ontregeld heeft, zoals het hart, de hormonen of het immuunsysteem, heeft een extra verhoogd dementierisico. Depressie en zo'n multisysteemontregeling versterken elkaar.
Behandeling van depressie lijkt het risico op dementie te verlagen. In één grote studie was het risico bij behandelde mensen 30% lager dan bij onbehandelde mensen. Dat gold het sterkst bij mensen met toenemende of lichtere chronische klachten. Bij mensen met een chronisch zwaar depressief beloop werd geen significant beschermend effect van behandeling gevonden. De Mendeliaanse randomisatieanalyse, een methode die helpt om toeval en de mogelijkheid dat het omgekeerd zit uit te sluiten, kon een oorzakelijk verband tussen depressie en Alzheimer overigens niet bevestigen.
Waarom depressie en dementie zo sterk samengaan, is nog niet volledig opgehelderd. Onderzoekers zoeken het in gedeelde genetische aanleg, ontstekingsprocessen, schade aan de witte stof in de hersenen en ophoping van eiwitten die kenmerkend zijn voor Alzheimer. Welk mechanisme het zwaarst weegt, is nog onderwerp van onderzoek.
Herken je dit uit je eigen leven? Alzheimer Nederland beschrijft wat depressie betekent voor je kans op dementie: Depressie en het risico op dementie.
Alle bevindingen zijn afkomstig uit grote observationele cohorten (UK Biobank) en aanvullende literatuur. Mendeliaanse randomisatie kon niet bevestigen dat depressie Alzheimer veroorzaakt, wat onderstreept dat het bewijs niet verder gaat dan het meten van samenhang.
Verhoogt een tekort aan lithium het risico op dementie?
Onderzoek laat zien dat lithiumgebruik samenhangt met minder dementie, en bij vroege geheugenklachten zijn er eerste aanwijzingen dat het cognitieve achteruitgang vertraagt. Of dat ook geldt bij gevorderde dementie is nog onduidelijk.
Verhoogt gehoorverlies je kans op dementie, en helpt een hoortoestel?
Gehoorverlies verhoogt de kans op dementie aantoonbaar, en een hoortoestel lijkt te helpen, maar bewezen bescherming voor iedereen is het nog niet. Laat gehoorverlies in elk geval beoordelen, al was het maar vanwege de andere gezondheidsrisico's die ermee samenhangen.
Verhoogt diabetes type 2 je kans op dementie?
Meerdere grote studies laten zien dat type 2 diabetes de kans op dementie met 25% tot bijna twee keer zo hoog verhoogt. Hoe langer de diabetes duurt en hoe slechter de bloedsuiker geregeld is, hoe groter dat risico.
Kan hoge bloeddruk op je 40e later dementie veroorzaken?
Hoge bloeddruk op je veertigste vergroot je kans op dementie later in het leven aantoonbaar, en vroeg behandelen lijkt die kans te verkleinen. Laat je bloeddruk checken en bespreek met je huisarts of behandeling zinvol is.
Is er een verband tussen hormonen en dementierisico?
Krijg ik eerder dementie van slecht slapen?
Slecht slapen vergroot waarschijnlijk je risico op dementie, maar gewone slapeloosheid maakt dementie niet onvermijdelijk. Eén uitzondering: als je je dromen letterlijk uitagiert in je slaap, bespreek dat dan met een arts.