Is er een verband tussen depressie en een hoger risico op dementie?
Depressie hangt sterk samen met een hoger risico op dementie, al is het niet zeker of depressie dementie veroorzaakt of soms een vroeg teken ervan is. Behandeling van depressie lijkt het risico te verlagen, dus als jij of iemand in je omgeving last heeft van depressieve klachten, is het de moeite waard die serieus te nemen en te bespreken met een arts.
Mensen met depressie hebben een aanzienlijk hoger risico op dementie. In een groot onderzoek met ruim 350.000 deelnemers was dat risico 51% hoger dan bij mensen zonder depressie. Een nog groter onderzoek, met bijna 490.000 deelnemers, liet zien dat mensen met een ernstige depressie 63% meer kans hadden op de ziekte van Alzheimer specifiek. Dit zijn sterke verbanden uit grote observationele studies, maar dat betekent nog niet automatisch dat depressie dementie veroorzaakt.
Of depressie een oorzaak of een vroeg teken van dementie is, hangt af van het moment waarop de depressie begint. Depressie die zich al voor het 65e jaar voordoet, wordt gezien als een onafhankelijke risicofactor: die verhoogt het risico op latere dementie los van andere factoren. Depressie die voor het eerst op hoge leeftijd verschijnt, is juist vaker een vroeg signaal van een al beginnende dementie. Dat maakt het op oudere leeftijd lastig te onderscheiden wat de oorzaak is en wat het gevolg.
Lichamelijke stressbelasting speelt ook een rol. Wie naast depressieve klachten ook meerdere lichaamssystemen ontregeld heeft, zoals het hart, de hormonen of het immuunsysteem, heeft een extra verhoogd dementierisico. Depressie en zo'n multisysteemontregeling versterken elkaar.
Behandeling van depressie lijkt het risico op dementie te verlagen. In één grote studie was het risico bij behandelde mensen 30% lager dan bij onbehandelde mensen. Dat gold het sterkst bij mensen met toenemende of lichtere chronische klachten. Bij mensen met een chronisch zwaar depressief beloop werd geen significant beschermend effect van behandeling gevonden. De Mendeliaanse randomisatieanalyse, een methode die helpt om toeval en omgekeerde causaliteit uit te sluiten, kon een oorzakelijk verband tussen depressie en Alzheimer overigens niet bevestigen.
Waarom depressie en dementie zo sterk samengaan, is nog niet volledig opgehelderd. Onderzoekers zoeken het in gedeelde genetische aanleg, ontstekingsprocessen, schade aan de witte stof in de hersenen en ophoping van eiwitten die kenmerkend zijn voor Alzheimer. Welk mechanisme het zwaarst weegt, is nog onderwerp van onderzoek.
Alle bevindingen zijn afkomstig uit grote observationele cohorten (UK Biobank) en aanvullende literatuur. Mendeliaanse randomisatie kon causaliteit voor depressie en Alzheimer niet bevestigen, wat de associationele aard van het bewijs onderstreept.