Krijg ik eerder dementie van slecht slapen?
Slecht slapen vergroot waarschijnlijk je risico op dementie, maar gewone slapeloosheid maakt dementie niet onvermijdelijk. Eén uitzondering: als je je dromen letterlijk uitagiert in je slaap, bespreek dat dan met een arts.
Slecht slapen hangt samen met een hoger risico op dementie, waaronder de ziekte van Alzheimer. Onderzoekers achten dit verband waarschijnlijk oorzakelijk, maar zeker weten doen we het nog niet. Een precieze schatting als 'X procent meer kans' geven de beschikbare studies niet.
Eén belangrijk mechanisme loopt via bèta-amyloïd, een eiwit dat zich bij Alzheimer ophoopt in de hersenen. Slechte slaap vergroot die ophoping en verhoogt ook de ontstekingsactiviteit. Daarnaast verstoort slechte slaap mogelijk het glymfatisch systeem, een soort afvoersysteem in de hersenen dat tijdens de slaap schadelijke afvalstoffen wegwast. Werkt dat systeem minder goed, dan hopen eiwitten zich op. Biologisch plausibel, maar nog niet definitief aangetoond bij mensen.
Kwaliteit telt zwaarder dan duur. Zowel een gefragmenteerde slaap (vaak wakker worden) als een lage slaapefficiëntie (lang in bed liggen zonder te slapen) hangen samen met slechtere hersenfuncties zoals plannen en concentreren, en met een hoger dementierisico. En meer slapen is niet per se beter: zowel te weinig als te veel slaap gaat samen met slechtere cognitieve prestaties.
Er zit wel een complicatie in het onderzoek. Slechte slaap kan dementie bevorderen, maar dementie verstoort zelf ook de slaap. Dat maakt het lastig om oorzaak en gevolg uit elkaar te halen. Bij iemand die al in een vroeg, onherkend stadium van dementie zit, kan slechte slaap dus een eerste teken zijn in plaats van een oorzaak.
Er is één slaapstoornis die apart vermelding verdient: de REM-slaapgedragsstoornis. Bij gewone slaap verslappen je spieren tijdens het dromen, maar bij deze stoornis gebeurt dat niet en ageer je dromen letterlijk uit. Dit is iets anders dan gewone slapeloosheid. De meeste oudere volwassenen met deze specifieke stoornis ontwikkelen uiteindelijk een neurodegeneratieve ziekte, zoals de ziekte van Parkinson of dementie met Lewy-lichamen. Het bewijs hiervoor is sterk. Herken je dit bij jezelf of iemand in je omgeving? Ga er dan mee naar een arts.
Slaap je zelf slecht? Alzheimer Nederland ging na wat het onderzoek zegt over slaapproblemen en dementie: Kunnen slaapproblemen leiden tot dementie?.
De claims zijn gebaseerd op drie PMID-bronnen (30661858, 37957525, 30166532). Precieze risicocijfers (relatief risico, oddsratio) worden in geen van de bronnen gegeven. Het bewijs voor het algemene slaap-dementie verband is matig sterk en grotendeels associatief; oorzakelijkheid is plausibel maar niet definitief bewezen. Het verband met RBD is sterker onderbouwd.