Kan vasten je cellen echt verjongen?
Vasten heeft in dieronderzoek duidelijke celverjongende effecten, maar bij mensen is het bewijs nog beperkt tot kleine studies met biomarkers. De veelbelovendste bevindingen zijn nog niet in grote mensenstudies bevestigd, dus voorzichtigheid is op z'n plaats.
In muisstudies zijn de effecten van vasten op celverjonging behoorlijk indrukwekkend. Na vier dagen van een vasten-nabootsend dieet gevolgd door normale voeding zagen onderzoekers meer stamcellen en voorlopercellen in meerdere organen, minder lichaamsvet, een lagere kans op kanker en zelfs aanmaak van nieuwe hersencellen bij oude dieren. Tweemaandelijkse vastenronden verlengden ook de levensduur bij muizen. Dit is consistent en herhaald aangetoond in dieronderzoek.
Bijzonder veelbelovend is het effect op het zenuwstelsel. Bij verouderde muizen konden vastenperioden stamcellen die myeline aanmaken (de beschermende isolatielaag om zenuwen) weer 'wakker schudden'. Die cellen waren door leeftijd hun vermogen kwijtgeraakt om goed te reageren, maar herstelden dit na vasten. Het medicijn metformine had een vergelijkbaar effect. Dit is interessant met het oog op ziekten als MS, maar het onderzoek is uitsluitend in muizen gedaan.
In vet- en immuunweefsel van zeer oude muizen verminderde intermitterend vasten het aantal 'uitgeputte' stamcellen, herstelde deels hun functie en verbeterde de immuunbalans in dat weefsel. Ook hier gaat het om dieronderzoek.
Bij mensen is het bewijs een stuk dunner. Eén kleine pilootstudie met drie cycli van een vasten-nabootsend dieet liet verbetering zien in meerdere risicobiomarkers voor hart- en vaatziekten, diabetes en kanker, zonder ernstige bijwerkingen. Maar dit was een verkennend onderzoekje, geen bewijs dat vasten mensen daadwerkelijk verjongt. Tijdgebonden eten (eten beperken tot een bepaald dagdeel) heeft in theorie gunstige effecten op de mitochondriën in bloedvatwanden, maar dat is vooralsnog gebaseerd op dier- en laboratoriumonderzoek. Bewezen cognitieve of klinische voordelen bij mensen ontbreken.
Of vasten ook 'verouderde' cellen actief opruimt of epigenetische veroudering terugdraait bij mensen, is nog onvoldoende onderzocht. Dat idee is biologisch aannemelijk en wordt ondersteund door lab- en dieronderzoek, maar stevige humane studies ontbreken vooralsnog.
Bewijs is gebaseerd op meerdere muisstudies (matig tot beperkt), één kleine humane pilootstudie, en verscheidene review- en mechanistische artikelen. Geen grote gerandomiseerde studies bij mensen beschikbaar.