Helpt vasten je cellen om zichzelf op te ruimen?

Vasten is de krachtigste niet-genetische manier om autofagie, de zelfopruimfunctie van je cellen, te activeren. Dit geldt voor een breed scala aan weefsels en organen, en is aangetoond in zowel dieronderzoek als bij mensen.

Een belangrijk onderdeel van het mechanisme is spermidine, een stofje dat je lichaam zelf aanmaakt. Wanneer je vast, stijgen de spermidine-niveaus, en dat stijgt in meerdere soorten organismen, waaronder mensen. Als die spermidine-aanmaak geblokkeerd wordt, verdwijnt het opruimende effect van vasten grotendeels. Spermidine lijkt dus een onmisbare schakel te zijn.

Vasten activeert ook de opruiming van beschadigde mitochondriën (de energiecentrales van je cellen) in spieren. Hier kleeft echter een nadeel aan: dezelfde opruimroute hangt samen met spierafbraak. Wie regelmatig vast en spiermassa wil behouden, doet er verstandig aan dit in de gaten te houden, bijvoorbeeld door voldoende eiwitten te eten en aan krachttraining te doen.

Een vroeg eetvenster, waarbij je al om 14:00 uur stopt met eten, verhoogde in een kleine studie bij 11 mensen de activiteit van een autofagie-gen. Die uitkomst is interessant, maar het onderzoek was te klein en te kort om er stevige conclusies aan te verbinden.

Vasten heeft dus een duidelijk aantoonbaar effect op cellulaire opruiming, maar grotere gerandomiseerde trials bij mensen zijn nog nodig om de precieze omvang en de langetermijneffecten te bevestigen. Het risico op spierafbraak bij langdurig of intensief vasten is een concrete keerzijde om niet te onderschatten.