Helpt vasten je cellen om zichzelf op te ruimen?

Vasten is inderdaad een van de krachtigste bekende manieren om autofagie op te starten. Autofagie is het systeem waarmee je cellen beschadigde onderdelen en fout gevouwen eiwitten afbreken en hergebruiken, een soort interne opruim- en recyclingdienst. Dit effect is aangetoond in gist, wormen, muizen én mensen, en geldt zowel voor volledig vasten als voor caloriebeperking.

Een deel van het mechanisme loopt via spermidine, een lichaamseigen stof die bij vasten in hogere hoeveelheden in de cel terechtkomt. Spermidine zet autofagie aan. Blokkeer je die stijging in dieronderzoek, dan verdwijnen ook de gunstige effecten van vasten op autofagie en levensduur grotendeels. Spermidine lijkt dus geen bijproduct te zijn, maar een noodzakelijke schakel.

In spierweefsel activeert vasten ook een gerichte opruimroute voor beschadigde energiefabriekjes in de cel (mitochondriën). Dat is gunstig voor de spierkwaliteit op korte termijn, maar keerzijde: diezelfde opruimroute draagt bij aan spierverlies als het vasten te lang aanhoudt.

Een kleine studie bij elf mensen liet zien dat vroeg eten met een lange dagelijkse vastenfase de activiteit van een autofagie-markgen verhoogde na slechts vier dagen. Dat is een aanwijzing, geen bewijs: verhoogde genactiviteit is niet hetzelfde als daadwerkelijk meer opruimactiviteit in de cel.

Voor de bredere gezondheidseffecten van intermittent fasting bij mensen zoals minder gewicht, betere bloedsuiker en lagere cardiovasculaire risicofactoren zijn er positieve aanwijzingen uit meerdere studies, maar of dit beter werkt dan gewone caloriebeperking is in grote gerandomiseerde studies nog niet goed uitgezocht. Vasten is bovendien niet voor iedereen even geschikt: vrouwen en mensen van bepaalde leeftijden kunnen anders reageren, en systematisch veiligheidsonderzoek is er nauwelijks.