Intermittent vasten verlaagt meetbare ontstekingswaarden bij gezonde mensen en mensen met metabole aandoeningen, en beïnvloedt via stofwisselingsomschakeling hoe immuuncellen reageren. Het bewijs is redelijk voor die twee groepen, maar het idee van een complete immuun-reset is vooralsnog een aantrekkelijke theorie zonder directe bevestiging bij mensen. Bij auto-immuunziekten is het beeld gemengd en zijn begeleiding en meer onderzoek nodig.
Bij gezonde mensen verlaagt intermittent vasten meetbaar de ontsteking in het bloed. Twee vormen zijn het best onderzocht: tijdgebonden eten (alle maaltijden binnen een venster van bijvoorbeeld acht uur) en om-de-dag vasten. Beide verlagen ontstekingsmarkers zoals CRP, een eiwit dat aangeeft hoe actief ontsteking in het lichaam is. Dit geldt voor gezonde mensen; bij mensen met inflammatoire darmziekten ontbrak goed onderzoek en toonde het bekende ramadanvasten nauwelijks effect1.
Bij mensen met overgewicht of diabetes type 2 zijn de aanwijzingen sterker. Intermittent vasten lijkt de zogeheten metabole ontsteking te verminderen en de bloedsuikerregeling te verbeteren, zelfs als er geen gewicht verloren gaat. Dit effect verloopt via de wisselwerking tussen lever, vetweefsel, spieren en immuuncellen en is weefsel- en tijdsafhankelijk, wat betekent dat niet elke vastenvorm hetzelfde doet2.
Wanneer het lichaam tijdens een vastenperiode door zijn suikerreserves heen raakt, schakelt het over op vetzuren en ketonen. Die stofwisselingsomschakeling beïnvloedt hoe immuuncellen reageren op infecties en ontsteking, en past ook de samenstelling van de darmbacteriën aan. Onderzoekers noemen dit een plausibel mechanisme achter de immuuneffecten van vasten, maar benadrukken ook dat er mogelijke bijwerkingen zijn die je moet afwegen voordat je met een vastenschema begint3,4.
Voor auto-immuunziekten zoals reumatoïde artritis en lupus zijn er eerste aanwijzingen dat vasten ontstekingsmarkers verlaagt en het immuunsysteem moduleert. Het beeld is echter gemengd: voor multiple sclerose, schildklierziekten en psoriasis zijn de resultaten tegenstrijdig of ontbreken ze grotendeels. Er zijn nog geen goede richtlijnen voor optimale vastenduur of -vorm bij deze aandoeningen, en langetermijneffecten zijn niet onderzocht5.
Er circuleert ook een evolutionair idee dat de moderne gewoonte van constant eten het darmmicrobioom verstoort en daarmee het immuunsysteem overprikkelt, en dat vasten een soort 'reset' biedt zoals ons lichaam dat vroeger kende. Dit is theoretisch aantrekkelijk, maar er is geen directe experimentele bevestiging bij mensen; het gaat om een hypothese, geen bewezen mechanisme6. Een kleine proteomische studie bij veertien personen die dertig dagen rondzonsopgang tot zonsondergang vastten, vond meer immuungerelateerde eiwitten in het bloed, maar het ontbrak aan een controlegroep, dus harde conclusies zijn hieruit niet te trekken7.
Zeven bronnen gebruikt: twee reviews met matig bewijs over metabole ontsteking en ontstekingsmarkers bij gezonde mensen, vier reviews/studies met beperkt of gemengd bewijs over auto-immuunziekten, neurodegeneratie en de evolutionaire theorie, en één kleine proteomische studie (n=14) zonder controlegroep. Geen grote RCT's of meta-analyses beschikbaar in deze set. Totaal aantal deelnemers niet precies opgegeven; de enige studie met expliciet aantal had 14 proefpersonen.