Kan een tekort aan vitamine D je hormonen beïnvloeden?

Vitamine D is zelf een steroïdhormoon in actieve vorm en beïnvloedt honderden genen, waaronder genen die betrokken zijn bij de afweer. Het centrale hormonale effect van een tekort is de remming op het bijschildklierhormoon (PTH) die wegvalt. Normaal houdt vitamine D de PTH-aanmaak in bedwang; zonder die rem stijgt PTH, wat de calcium- en fosfaathuishouding verstoort en bijdraagt aan hoge bloeddruk en nierschade. Dit verband is goed onderbouwd en geldt als oorzakelijk.

Dat verhoogde PTH werkt ook door op je botten. Minder vitamine D betekent minder calciumopname uit de darmen, meer PTH, en uiteindelijk versnelde botafbraak. Dit mechanisme is een erkende oorzaak van osteoporose. Bovendien draagt vitamine D-tekort bij aan verlies van spierkracht, wat meespeelt bij leeftijdsgebonden spierverlies. Suppletie wordt in dat kader aanbevolen naast krachttraining, al is het spierkrachteffect kleiner dan dat van testosteron.

Op geslachtshormonen zoals testosteron of oestrogeen is het effect minder duidelijk. In een kleine studie bij veertig vrouwen met het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) leidde dagelijkse suppletie van 3200 IE gedurende drie maanden niet tot meetbare veranderingen in testosteron of het hormoon dat geslachtshormonen transporteert (SHBG). Insulineresistentie verbeterde licht, maar hormonale effecten bleven uit. Eén kleine studie van drie maanden zegt niet alles, maar een spectaculair effect op geslachtshormonen lijkt vooralsnog niet te verwachten.

Daarnaast is vitamine D-tekort in meerdere studies in verband gebracht met een hoger risico op hart- en vaatziekten, via diezelfde PTH-stijging. Of dat verband ook echt oorzakelijk is, staat nog niet vast. Dagelijkse suppletie vermindert bovenste luchtweginfecties bescheiden maar meetbaar, wat past bij de rol van vitamine D als hormoon dat afweergenen aanstuurt.