Maakt overgewicht je hormonen echt slechter?

Insulineresistentie is de meest solide en best-onderbouwde hormonale verandering bij overgewicht. Vetweefsel verstoort de gevoeligheid van cellen voor insuline, waardoor de alvleesklier steeds meer insuline moet aanmaken. Als dat patroon aanhoudt, neemt het risico op type 2 diabetes flink toe. Dit geldt zowel bij kinderen als bij volwassenen.

Vetcellen produceren ook het hongerhormoon leptine. Bij overgewicht zijn de leptinespiegels chronisch hoog, maar het lichaam went eraan en reageert er steeds minder op. Daardoor werkt het signaal 'ik ben verzadigd' slechter, wat gewichtsbeheersing extra moeilijk maakt.

Voor vrouwen is er een duidelijk effect op de vruchtbaarheid. Obese vrouwen hebben tot drie keer meer kans op een uitblijvende of onregelmatige eisprong. Heb je ook PCOS (een veelvoorkomende hormonale aandoening bij vrouwen), dan maakt extra gewicht de klachten doorgaans erger en neemt de kans op verminderde vruchtbaarheid verder toe.

Bij kinderen met overgewicht is er bovendien een verband met vroegere puberteit, met name bij meisjes. Verhoogde leptinespiegels lijken hierbij een rol te spelen. Wat betreft schildklierfunctie en cortisol (het stresshormoon) zien sommige onderzoeken ook veranderingen, maar dat bewijs is tegenstrijdiger en de precieze oorzaak-gevolgrelatie is nog niet helder.

Een belangrijk voorbehoud: BMI verklaart maar ongeveer 17% van het risico op insulineresistentie. Erfelijke factoren en sociaaleconomische omstandigheden zijn minstens even bepalend. Overgewicht is dus een echte risicofactor voor hormonale verstoringen, maar niet de enige. Wel geldt: hoe meer visceraal vet (het vet rondom de organen), hoe meer chronische laaggradige ontsteking, en die ontsteking is op zijn beurt een motor achter insulineresistentie en orgaanschade.