Dagelijkse blauwebessenconsumptie verbetert aantoonbaar woordvinding, geheugen en hersendoorbloeding bij ouderen met milde klachten of risicofactoren. Bij mensen met al vastgestelde dementie lijkt het effect minimaal, en mechanistisch bewijs bij mensen is nog beperkt.
Blauwebessen en verwant rood/blauw fruit bevatten anthocyaninen en andere polyfenolen, stoffen die in meerdere klinische onderzoeken in verband worden gebracht met betere cognitieve functies op oudere leeftijd. Een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek onder 50-65-jarigen met insulineresistentie en geheugenklachten liet zien dat dagelijkse blauwebessensuppletie de woordvinding significant verbeterde (p=0,003) en het vermogen om geheugenverstoringen te weerstaan versterkte (p=0,04). Deelnemers rapporteerden ook minder moeite met geheugenopslag in het dagelijks leven. Dezelfde studie vond bovendien dat de te hoge insulinespiegels in het bloed normaliseerden, wat erop wijst dat stofwisseling een rol speelt in het beschermende mechanisme.
Een systematische review van 11 gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken concludeert dat bessenproducten (bevroren blauwebessen, concentraat, dranken, capsules of extract) gunstige effecten hebben op meerdere cognitieve domeinen bij ouderen, waaronder geheugen, aandacht, verwerkingssnelheid, uitvoerende functies en de doorbloeding van de hersenen in rust. Deze review richtte zich op mensen zonder cognitieve stoornissen of met milde klachten, niet op mensen met al vastgestelde dementie.
Menselijke studies met blauwebessen- of Concord-druivensapsuppletie bij mensen met milde cognitieve stoornissen lieten ook verbeterde verbale geheugenscores zien. Twee andere klinische studies meldden kleine verbeteringen in ruimtelijk geheugen en hersenactiviteit bij mensen met lichte cognitieve klachten na polyfenolsuppletie. De effecten in deze studies zijn beperkt van omvang en het totale aantal onderzoeken is nog klein.
Uit diermodellen en laboratoriumstudies zijn aanwijzingen dat polyfenolen uit blauwebessen en aardbeien oxidatieve stress en ontstekingen in de hersenen verminderen, de signaaltransmissie tussen zenuwcellen verbeteren en mogelijk de aanmaak van nieuwe hersencellen in de hippocampus (het geheugencentrum) stimuleren. Of deze mechanismen bij mensen direct bescherming bieden tegen Alzheimer of Parkinson is nog onvoldoende aangetoond; het bewijs voor die link is vooralsnog beperkt tot diermodellen.
Er zijn ook enkele kanttekeningen. Bij mensen bij wie dementie al is vastgesteld, lijken blauwebessen en andere polyfenolen weinig tot geen effect te hebben; het potentiële voordeel lijkt dus vooral relevant als preventie of in een vroeg stadium van klachten. Opvallend is ook dat de gelijktijdige inname van blauwebessen en visolie in één studie geen cognitieve verbetering liet zien, terwijl beide afzonderlijk dat wel deden. Dit is een onverwachte bevinding die verder onderzoek vereist. Tot slot loopt er een grote driejarige gerandomiseerde studie (604 deelnemers) naar het MIND-dieet, waarbij blauwebessen een expliciet onderdeel zijn, maar de resultaten daarvan zijn nog niet beschikbaar.
De claims zijn gebaseerd op één gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek (PMID 35458181), één systematische review van 11 RCT's (PMID 35217779), enkele kleinere klinische studies (PMID 19640963, 33099465), een opzetartikel van een grote RCT (PMID 33434704), en reviewartikelen met voornamelijk dier- en laboratoriumdata (PMID 29141966, 18211020, 11976192). Totale deelnemersaantallen over de menselijke studies zijn niet exact opgeteld maar worden geschat op circa 600-900 personen.