Helpt een nieuwe taal leren je brein gezond te houden?

Levenslang twee talen spreken houdt het brein aantoonbaar veerkrachtiger. Tweetaligen ontwikkelen dementiesymptomen gemiddeld zo'n vier jaar later dan eentaligen. Dat effect werd gevonden ongeacht opleiding, geletterdheid of achtergrond, al bevestigen niet alle studies het. De hersenen blijven daarbij beter functioneren ondanks structurele achteruitgang: hersenscans laten zien dat de netwerken die aandacht en planning aansturen, beter georganiseerd blijven.

Het mechanisme is te begrijpen als een soort 'breinspaargeld'. Wie twee talen beheerst, moet voortdurend zijn aandacht sturen: welke taal zeg ik nu, welke onderdruk ik? Dat harde dagelijkse werk versterkt de hersengebieden voor executieve controle. Hierdoor kan het brein bij meer beschadiging toch nog normaal functioneren. Tweetaligen bij wie Alzheimer is vastgesteld, hebben soms meer hersenkrimp in geheugensgebieden dan eentalige patiënten met evenveel klachten, wat laat zien dat tweetaligheid de ziekte zelf niet stopt, maar de symptomen eerder maskeert.

Er is een keerzijde: als de achteruitgang eenmaal begint, gaat die bij tweetaligen sneller dan bij eentaligen. Hoe hoger de drempel, hoe groter de val als die overschreden wordt. Ook hebben tweetaligen in elke taal afzonderlijk een kleinere woordenschat en langzamere woordoproeping dan eentaligen. Dat is een reëel nadeel. Bij gevorderde dementie beschermt tweetaligheid bovendien niet tegen taalproblemen in de tweede taal.

De bescherming hangt sterk samen met hoe levenslang en actief je twee talen gebruikt. Wie pas op latere leeftijd een tweede taal leert, ziet nog geen vergelijkbare veranderingen in het brein. Het beschermende effect lijkt dus niet te komen van het leren op zichzelf, maar van jarenlange intensieve dagelijkse praktijk in twee talen. Er zijn eerste aanwijzingen dat drie talen spreken nog iets meer bescherming biedt dan twee, maar dat is nauwelijks onderzocht.

Kortom: een nieuwe taal leren als volwassene is een gezonde geestelijke uitdaging, maar de stevige bescherming die levenslang tweetaligen genieten, bereik je er waarschijnlijk niet mee. De winst zit hem in het actief en frequent gebruiken van die tweede taal, jaar in jaar uit.