Kun je de veroudering van je immuunsysteem afremmen?
Je kunt de gevolgen van een verouderd immuunsysteem deels beperken, vooral met slimmer ontworpen vaccins zoals adjuvant-versterkte griepvaccins en mogelijk het gordelroosvaccin. Of je de veroudering zelf kunt afremmen, is nog een open vraag.
Het immuunsysteem verandert al vroeg in het leven, niet pas op hoge leeftijd. Een grote studie met meer dan 300 gezonde volwassenen tussen 25 en 90 jaar liet zien dat T-cellen al op jongere leeftijd anders geprogrammeerd raken en dat geheugen-T-cellen een verschoven profiel ontwikkelen dat minder goed samenwerkt met B-cellen. Daardoor reageren ouderen merkbaar zwakker op vaccins, zoals het seizoensgriepvaccin. Dit patroon was niet alleen te verklaren door chronische ontsteking of een eerder doorgemaakte herpesvirus-infectie; het lijkt een intrinsiek onderdeel van veroudering.
Die veranderingen hebben reële gevolgen. Ouderen worden gevoeliger voor ernstige infecties en hun aangeboren afweer wordt trager: afweercellen bewegen minder snel naar een infectiehaard, doden ziekteverwekkers minder effectief en produceren ontstekingsstoffen op een manier die niet meer optimaal op gevaar reageert. Tegelijkertijd smeult er een laaggradige chronische ontsteking door het lichaam, een fenomeen dat onderzoekers 'inflammaging' noemen. Dat fijne maar aanhoudende vuurtje draagt bij aan kwetsbaarheid voor uiteenlopende aandoeningen.
Vaccinaties aanpassen aan de verouderde afweer helpt aantoonbaar. Vaccins met extra immuunstimulerende stoffen (zogenoemde adjuvanten) zijn tot nu toe het meest consistent effectief gebleken bij ouderen. Hoog-antigen griepvaccins geven betere bescherming dan de standaardvariant. mRNA-vaccins laten ook bij ouderen sterke reacties zien, al zijn die kleiner dan bij jongere mensen.
Een onverwachte bevinding verdient aparte aandacht: gordelroosvaccinatie lijkt verder te gaan dan alleen bescherming tegen gordelroos. Een quasi-experiment in Australië, waarbij de ene groep net wel en de andere net geen recht had op het gratis vaccin, vond dat gevaccineerden over ruim zeven jaar een bijna twee procentpunt lagere kans hadden op een nieuwe dementiadiagnose. Dit bevestigt een eerdere studie in Wales. Aanvullend observationeel onderzoek vond dat gevaccineerden ook lagere ontstekingswaarden hadden en langzamer biologisch verouderden, al kan zo'n studie geen oorzaak-en-gevolgrelatie bewijzen. Of het gordelroosvaccin daadwerkelijk biologische veroudering afremt of dat andere factoren meespelen, is nog niet opgehelderd.
Gebaseerd op twee grote cohort- en populatiestudies, drie systematische reviews/overzichtsartikelen over immunosenescence en vaccinrespons, en één quasi-experimentele studie over gordelroosvaccinatie en dementie. Geen gerandomiseerde trials specifiek gericht op het afremmen van immunosenescence als primair eindpunt.