Kun je de veroudering van je immuunsysteem afremmen?

Het immuunsysteem veroudert langs twee lijnen tegelijk. De afweerrespons wordt trager en minder effectief, terwijl er tegelijkertijd een sluimerende laaggradige ontsteking opbouwt. T-cellen, de coördinatoren van de afweer, verliezen hun vermogen om zichzelf te vernieuwen, raken in een soort vermoeid wachtstadium, of sterven af zonder vervangen te worden. Dat maakt oudere mensen kwetsbaarder voor infecties en kanker, en verklaart waarom vaccins bij ouderen minder goed aanslaan. Dit is goed gedocumenteerd bij mensen.

Een westers dieet met veel verzadigd vet en snelle suikers versnelt die sluimerende ontsteking. Dat loopt via overgewicht, een verstoord darmflora en vetweefsel dat zelf ontstekingsstoffen aanmaakt. Concreet handvat: minder bewerkt voedsel is de best onderbouwde leefstijlkeuze die je nu al kunt maken.

De meest spraakmakende interventie is de TRIIM-studie, waarbij negen gezonde mannen een jaar lang een combinatie van groeihormoon, metformine en DHEA kregen. Hun biologische leeftijd, gemeten via DNA-methyleringspatronen, daalde gemiddeld 1,5 jaar. Het effect hield zes maanden na stoppen aan. Maar: er was geen controlegroep, de groep was heel klein, en groeihormoon brengt reële risico's mee, waaronder een verhoogde kans op insulineresistentie. Dit zijn voorlopige signalen, geen bewezen behandeling.

Een andere benadering is het gericht opruimen van verouderde cellen, zogenoemde senolytica. Het middel ABT263 deed dit effectief bij muizen, maar remt ook bloedplaatjesoverleving, wat bloedingsrisico geeft. Een stap verder zijn gemodificeerde immuuncellen (CAR-T-cellen) die speciaal gericht zijn op verouderde cellen. Bij muizen verbeterde dit leverfibrose en verlengde overleving; een ander type CAR-T-cel, gericht op NKG2D-liganden, liet bij niet-menselijke primaten geen bijwerkingen zien. Maar dit onderzoek staat bij mensen nog aan het begin. Klinische studies lopen nog.