Helpt krachttraining tegen osteoporose net zo goed als medicijnen?
Krachttraining verbetert de botdichtheid aantoonbaar en biedt extra voordelen die medicijnen niet bieden, maar de twee zijn geen alternatieven voor elkaar: bij een serieus verhoogd fractuurrisico is medicatie sterker bewezen en vervang je die niet door te sporten.
Krachttraining verhoogt de botdichtheid van de wervelkolom en heup bij postmenopauzale vrouwen meetbaar. In een gerandomiseerde studie met hoog-intensieve training (meer dan 85% van het maximale gewicht, twee keer per week) steeg de botdichtheid van de lumbale wervelkolom met 2,9%, terwijl die in de controlegroep met 1,2% daalde. Twee meta-analyses van elk 17 studies bevestigen dit patroon: de effecten op wervelkolom en heupnek zijn consistent positief, al lopen de uitkomsten tussen studies behoorlijk uiteen. Hoge intensiteit (minimaal 70% van het maximum), drie keer per week trainen en een programma van minstens 48 weken lijken het beste te werken.
Medicijnen zoals bisfosfonaten en denosumab zijn op een ander vlak bewezen: ze verminderen het risico op wervelfracturen met ruim 50 per 1000 persoonsjaren en heupfracturen met 6 per 1000 persoonsjaren. Dat is aangetoond in grote klinische studies. Maar ze stoppen de botafbraak alleen zolang je ze slikt; na het staken hervat het verlies. Ze verbeteren ook niet je spierkracht, je balans of je algehele stabiliteit.
Een directe vergelijking van krachttraining en medicijnen op fractuurrisico bestaat niet in het beschikbare onderzoek. Medicijnen hebben harde fractuurgerelateerde data; voor krachttraining ontbreekt dit soort direct bewijs. Wat krachttraining wél biedt wat medicijnen niet doen: het verbetert tegelijk de spierkracht, balans en spiermassa. Dat zijn precies de factoren die valincidenten en daarmee botbreuken helpen voorkomen. Een programma dat meerdere oefenvormen combineert, vermindert ook het valrisico en verbetert de kwaliteit van leven.
Over de veiligheid van intensief trainen met osteoporose bestaat bij velen twijfel, maar in de begeleide studie trad slechts één lichte rugkramp op in acht maanden. Dat is geruststellend, maar de begeleiding was professioneel en intensief; zo'n resultaat geldt niet automatisch voor trainen zonder toezicht. Wandelen alleen is overigens niet genoeg: dat wordt in de richtlijnen uitdrukkelijk als onvoldoende beschouwd voor de behandeling van osteoporose.
Richtlijnen beschouwen krachttraining en medicatie als aanvullend op elkaar, niet als alternatieven. Bij een matig verhoogd risico is intensieve krachttraining met goede begeleiding een serieuze aanvulling op medicijnen. Bij een zeer hoog fractuurrisico, zoals na een recente wervelfractuur, zijn anabole medicijnen zoals teriparatide eerstaangewezen en niet te vervangen door training.
Twee meta-analyses (elk 17 RCT's, samen 690 deelnemers) en één RCT (8 maanden, 49 deelnemers) onderbouwen de effecten van krachttraining op botdichtheid. De fractuurdata voor medicijnen komen uit grotere klinische studies met sterk bewijs. Er zijn geen directe head-to-head vergelijkingen van krachttraining versus medicijnen op fractuurrisico beschikbaar.