Helpt fysiotherapie echt als je al osteoporose hebt?
Begeleid bewegen helpt echt als je osteoporose hebt: het remt botverlies af, verbetert je balans en spierkracht, en vermindert valangst. Zoek een fysiotherapeut op voor een veilig en effectief programma op maat.
Intensieve krachttraining werkt het best voor de botten zelf. Een studie met 49 postmenopauzale vrouwen met osteoporose of lage botdichtheid liet zien dat twee keer per week intensief trainen onder begeleiding de botdichtheid in de wervelkolom met bijna 3% verhoogde, terwijl de controlegroep die hetzelfde niet deed juist botmassa verloor. De femurhals (bovenkant van het dijbeen, een veelvoorkomende fractuurplek) bleef stabiel in de trainingsgroep, maar nam af in de controlegroep. Een grote meta-analyse van 84 onderzoeksgroepen bevestigt dit patroon: vrijwel elk type beweging, van krachttraining tot gewichtdragend sporten, verbetert de botdichtheid op meerdere plekken meetbaar. Het gaat wel om bescheiden winst: de botten worden niet spectaculair sterker, maar verlies wordt afgeremd of omgekeerd.
Naast de botten zelf verbetert begeleid bewegen ook je dagelijks functioneren snel. Al na 4 weken van een gecombineerd programma van krachttraining, balansoefeningen en aerobe training waren vrouwen meetbaar beter in opstaan, evenwicht houden en lopen. Na 12 weken scoorden ze op alle meetpunten duidelijk beter dan leeftijdsgenoten die niets deden. Opvallend was ook dat de angst om te vallen sterk afnam. Dat is geen bijzaak: valangst kan mensen met osteoporose zo voorzichtig maken dat ze steeds minder bewegen, wat het risico op vallen en fracturen juist vergroot.
De vraag of intensief trainen veilig is bij osteoporose is begrijpelijk, maar het antwoord is genuanceerder dan veel mensen denken. In de hierboven genoemde intensieve trainingsstudie deed zich in acht maanden slechts één klein incident voor: een korte rugkramp waarbij iemand twee trainingen miste. Er trad geen enkele fractuur op. Dat is geruststellend, maar er geldt een belangrijk voorbehoud: alle deelnemers waren verder gezond, en het programma vond plaats onder nauwlettend professioneel toezicht. Thuis dezelfde intensiteit opzoeken zonder begeleiding is op basis van dit onderzoek niet verantwoord.
Over zwemmen en pilates is het bewijs een stuk dunner. Zwemmen lijkt botdichtheid te verbeteren, maar alleen bij drie tot zes uur per week, en dat is gebaseerd op slechts vijf kleine studies. Pilates scoort in de meeste studies beter dan niets doen voor pijn en bewegen, maar er zijn te weinig goede studies om er harde uitspraken over te doen voor botdichtheid specifiek. Bij een al opgetreden wervelfractuur is fysiotherapie onderdeel van de standaardbehandeling, maar dat is een richtlijnaanbeveling, geen getal uit een studie.
Welk type beweging het meest optimaal is, kon geen van de studies eenduidig vaststellen. Wat wel duidelijk is: meer is beter dan minder, intensiever is beter dan licht, en begeleiding maakt het zowel effectiever als veiliger. Als je osteoporose hebt en wilt beginnen met trainen, is professionele begeleiding door een fysiotherapeut geen luxe maar een voorwaarde om zowel het meeste effect te halen als veilig te werken.
Gebaseerd op twee gerandomiseerde gecontroleerde studies, twee meta-analyses (een van 17 en een van 84 onderzoeksgroepen), een kleinere meta-analyse over zwemmen, een review over pilates, een richtlijndocument en een klinisch overzicht wervelfracturen. De meta-analyses zijn de sterkste bron; de studie over veiligheid en de zwem-meta-analyse zijn beperkt in omvang.