Vitamine D alleen is, zonder een aantoonbaar tekort, nauwelijks effectief tegen botontkalking. De combinatie met calcium geeft een bescheiden maar meetbaar voordeel op botdichtheid en heupfractuurrisico, mits er sprake is van een daadwerkelijk vitamine D-tekort (bloedwaarde onder 32 ng/mL). Voor mensen met vastgestelde osteoporose zijn bewezen medicijnen zoals bisfosfonaten de hoeksteen van behandeling; suppletie speelt daarin een ondersteunende rol.
Vitamine D als los supplement, zonder calcium, heeft vrijwel geen aantoonbaar effect op botdichtheid. Een grote meta-analyse van 23 studies met ruim 4.000 deelnemers vond slechts een klein statistisch voordeel op de femurhals (heupbot, +0,8%), maar op alle andere gemeten locaties was er geen effect. De onderzoekers concluderen dat het breed inzetten van vitamine D als botsupplement bij mensen zonder een aantoonbaar tekort niet is onderbouwd1.
De combinatie van calcium én vitamine D geeft een beter resultaat dan vitamine D alleen. Een meta-analyse bij postmenopauzale vrouwen liet zien dat de combinatie de botdichtheid op meerdere plekken significant verhoogt en het risico op heupfracturen met ongeveer 14% vermindert2. Belangrijk voorbehoud: dit voordeel werd met name gevonden bij zuivelproducten die verrijkt zijn met beide stoffen, niet overtuigend bij losse pillen. Bovendien: bij hogere doses vitamine D van meer dan 400 IE per dag werd op de femurhals juist géén extra voordeel gevonden.
Suppletie is vooral zinvol als er ook echt een vitamine D-tekort aanwezig is. Onderzoek laat zien dat een bloedwaarde van minimaal 32 ng/mL nodig is voor optimale bescherming tegen fracturen en een goede calciumopname vanuit de darmen. Een groot deel van de bevolking, met name mensen met een donkere huidskleur, zit daar ruimschoots onder3. Als de bloedwaarde al op peil is, is de winst van extra suppletie kleiner.
Voor mensen die al medicijnen tegen osteoporose gebruiken, zoals bisfosfonaten, laat een systematische review van 37 studies (ruim 43.000 patiënten) zien dat vitamine D als toevoeging samenhangt met minder maag-darmbijwerkingen en een lagere sterfte. Calcium liet in die context geen duidelijk extra voordeel zien op botdichtheid of fracturen4. Vitamine D en calcium gelden hier als ondersteuning bij de medicatie, niet als vervanging ervan.
Medicijnen zoals bisfosfonaten en denosumab zijn veruit het sterkst onderbouwd voor het verminderen van fracturen bij vastgestelde osteoporose, aldus klinische richtlijnen5. Calcium en vitamine D worden daarbijgebruikt als aanvulling. Een kleine gerandomiseerde studie bij 120 vrouwen laat zien dat intensief intervalsporten gecombineerd met vitamine D suppletie (800 IE per dag) grotere verbeteringen gaf in botdichtheid dan elk van beide afzonderlijk, maar dit onderzoek is te klein en te beperkt om er brede aanbevelingen op te baseren6. Een overzichtsartikel benadrukt daarnaast dat ook valpreventie en aanpak van lichamelijke kwetsbaarheid bij ouderen bijdragen aan het voorkomen van breuken, naast voedingssupplementen7.
De claims zijn gebaseerd op meerdere meta-analyses en systematische reviews met grote aantallen deelnemers, aangevuld met een kleine RCT en een overzichtsartikel. De bewijsbasis is het sterkst voor 'vitamine D alleen heeft weinig effect' en 'medicijnen werken het best'. De combinatie calcium+vitamine D heeft matig bewijs voor bescheiden voordeel, met voorbehoud rondom toedieningsvorm en dosering.