Bisfosfonaten verminderen botafbraak en fractuurrisico bij osteoporose, wat sterk onderbouwd is door meerdere studies. Het effect houdt na stoppen enige tijd aan. De zeldzame bijwerking van kaakbotnecrose speelt vooral bij hoge doses bij kankerpatiënten, niet zozeer bij lage orale doses voor osteoporose. Ondanks goed bewijs worden deze middelen in de praktijk veel te weinig voorgeschreven na een heupbreuk.
Bisfosfonaten remmen botafbraak door in te grijpen op de cellen die het bot afbreken, de osteoclasten. De middelen hechten zich vast aan botmineraal en worden opgenomen door deze cellen, waarna de osteoclasten afsterven via geprogrammeerde celdood. Het gevolg is dat de balans tussen botafbraak en botopbouw verschuift: het bot verliest minder massa.
Het bewijs dat bisfosfonaten bij mensen met osteoporose daadwerkelijk botbreuken voorkomen, is sterk. Uit onderzoek over behandelperioden tot tien jaar blijkt dat de verhouding tussen baat en risico gunstig is voor mensen met een hoog fractuurrisico. Dat is geen klein punt: internationaal onderzoek in 19 landen laat zien dat na een heupbreuk 14 tot 28 procent van de patiënten binnen een jaar overlijdt, afhankelijk van het land. Het voorkomen van die eerste breuk is dus medisch gezien ingrijpend.
Bij mensen die langdurig corticosteroïden gebruiken, zoals prednison, verzwakken die middelen het bot flink. Orale bisfosfonaten worden in die situatie aanbevolen als eerste keuze, bij voorkeur gecombineerd met vitamine D en calcium. De botmineraaldichtheid neemt aantoonbaar toe, maar het bewijs dat dit ook direct leidt tot minder breuken bij deze specifieke groep, is minder volledig dan bij gewone osteoporose.
Een bijzonderheid van bisfosfonaten is dat het effect niet stopt zodra je de pil stopt. De stoffen blijven jarenlang vastzitten in het botmineraal en laten pas geleidelijk los. Het botbeschermende effect houdt daardoor enige tijd aan na het staken van de behandeling, wat bisfosfonaten anders maakt dan andere middelen zoals denosumab, waarbij het effect snel verdwijnt na stoppen.
De bekendste ernstige bijwerking is osteonecrose van de kaak: botweefsel in de kaak dat afsterft. Dit is zeldzaam, maar het risico is beduidend hoger bij kankerpatiënten die hoge doses intraveneus krijgen dan bij osteoporosepatiënten met lage orale doses. Het mechanisme is nog niet volledig verklaard. Een tandheelkundige controle vóór de start van de behandeling en goede mondhygiëne tijdens de behandeling worden standaard aanbevolen.
Ondanks het bewijs voor de werkzaamheid van bisfosfonaten krijgt internationaal gezien slechts 11 tot 50 procent van de patiënten na een heupbreuk daadwerkelijk preventieve medicatie. Mannen worden daarin nog stelselmatiger over het hoofd gezien dan vrouwen. Dit is een behandelingskloof die groot is en waarbij de winst van betere opvolging aanzienlijk zou zijn.
Alle claims zijn gebaseerd op door de redactie aangeleverde PMID-bronnen (waaronder klinische richtlijnen, observationeel internationaal onderzoek en mechanistisch werk). Geen externe kennis gebruikt.