Wat doen botontkalkingsmedicijnen (bisfosfonaten), en zijn ze veilig?

Bisfosfonaten remmen de cellen die bot afbreken. Die cellen nemen het middel op vanuit het botweefsel waaraan het zich heeft vastgehecht, waarna ze afsterven. Het resultaat: de botafbraak vermindert sterk, de botmineraaldichtheid stijgt, en het aantal botbreuken daalt aantoonbaar bij mensen met osteoporose. Dit is robuust aangetoond in meerdere studies, en het voordeel weegt bij een hoog fractuurrisico op tegen de risico's voor behandelduur tot tien jaar.

Het bekendste bijwerkingsrisico is osteonecrose van de kaak: een aandoening waarbij een stukje kaakbot afsterft en niet meer geneest. Dit is een erkend nadeel, al is de precieze oorzaak nog niet volledig opgehelderd. De anatomie van de kaak en bacteriën in de mondholte spelen vermoedelijk allebei een rol. Wie bisfosfonaten gebruikt, doet er daarom verstandig aan om tandheelkundige ingrepen van tevoren te bespreken met de behandelend arts.

Een praktisch voordeel van bisfosfonaten ten opzichte van andere botmedicijnen is dat ze langdurig in het bot opgeslagen blijven. Het effect verdwijnt dus geleidelijk na stoppen, niet abrupt. Bij sommige andere middelen, zoals denosumab, is dat anders: het effect neemt snel af zodra de behandeling stopt, wat extra risico op breuken kan geven in de overgangsperiode.

Ondanks het bewijs voor effectiviteit krijgt een grote meerderheid van de patiënten na een heupfractuur geen behandeling voor osteoporose. Uit een internationale studie over meer dan vier miljoen heupfracturen in negentien landen bleek dat slechts elf tot vijftig procent van de patiënten daarna medicatie ontving. Mannen kregen nog minder vaak iets voorgeschreven dan vrouwen, terwijl hun kans om binnen een jaar te overlijden na een heupfractuur juist hoger lag. Die sterfte varieert internationaal van veertien tot bijna dertig procent. Dit laat zien dat onderbehandeling een groot, oplosbaar probleem is.