Wat doen botontkalkingsmedicijnen (bisfosfonaten), en zijn ze veilig?

Bisfosfonaten werken door de cellen die bot afbreken, de osteoclasten, te laten afsterven. De middelen hechten zich vast aan botmineraal, worden opgenomen door die afbreekcellen en zetten daarin een soort zelfvernietiging in gang. Zo verschuift de balans: je bot verliest minder massa.

Dat dit ook echt breuken voorkomt, staat goed vast. Bij mensen met osteoporose is de verhouding tussen baat en risico gunstig, zeker bij een hoog fractuurrisico. En dat risico is serieus: internationaal onderzoek in 19 landen laat zien dat 14 tot 28 procent van de patiënten na een heupbreuk binnen een jaar overlijdt. Die eerste breuk voorkomen maakt dus echt verschil.

Gebruik je langdurig prednison of andere corticosteroïden? Dan verzwakken die je bot flink. In dat geval zijn orale bisfosfonaten de eerste keuze, bij voorkeur samen met vitamine D en calcium. De botdichtheid neemt aantoonbaar toe, al is het bewijs dat dit direct leidt tot minder breuken bij deze specifieke groep iets minder volledig dan bij gewone osteoporose.

Een eigenaardigheid van deze middelen: het effect stopt niet zodra je ze staakt. Ze blijven jarenlang vastzitten in je botmineraal en laten geleidelijk los. Daardoor houdt de bescherming nog een tijdje aan na stoppen. Dat is anders dan bij middelen zoals denosumab, waarbij het beschermende effect snel verdwijnt na het stoppen.

De bekendste ernstige bijwerking is kaakbotnecrose: botweefsel in de kaak dat afsterft. Dit is zeldzaam, maar het risico is beduidend hoger bij kankerpatiënten die hoge doses via een infuus krijgen dan bij osteoporosepatiënten met lage orale doses. Een tandartsbezoek vóór de start en goede mondhygiëne tijdens de behandeling worden standaard aangeraden. Toch krijgt internationaal slechts 11 tot 50 procent van de patiënten na een heupbreuk daadwerkelijk preventieve medicatie, mannen nog vaker niet dan vrouwen.