Verhoogt overgewicht mijn kans op kanker, en zo ja welke soorten?
Overgewicht verhoogt je kans op minstens 13 soorten kanker, waaronder baarmoeder-, dikkedarm-, borst- en leverkanker. Gewichtsverlies verlaagt dat risico, al is nog onduidelijk of alle manieren van afvallen even effectief zijn voor je afweer tegen kanker.
Overgewicht en obesitas verhogen je kans op kanker op minstens 13 plekken in het lichaam. Wereldwijd is bijna 12% van alle kankers bij mannen en ruim 13% bij vrouwen toe te schrijven aan te veel lichaamsgewicht. Dat is geen vermoeden, maar een conclusie die steunt op een groot en consistent geheel van onderzoek.
De sterkste verbanden zijn aangetoond bij baarmoeder-, dikkedarm-, borst- (na de overgang), lever- en alvleesklierkanker. Hoe groot het effect is, zie je goed bij maagverkleiningsoperaties: vrouwen die daarna flink afvielen, hadden 62% minder kans op baarmoederkanker, 44% minder op borstkanker na de overgang, 65% minder op leverkanker, 48% minder op alvleesklierkanker en 37% minder op dikkedarmkanker vergeleken met mensen met obesitas die de operatie niet kregen. Die sterke risicodaling na gewichtsverlies is een van de redenen waarom onderzoekers overgewicht zelf als de oorzaak beschouwen.
Overgewicht hangt ook samen met eierstok-, galblaas-, slokdarm-, maag-, nier- en schildklierkanker, en met twee zeldzamere aandoeningen: hersenvlieskanker en multipel myeloom (een soort bloedkanker). Het bewijs hiervoor is iets minder sterk. Bij schildklier-, nier- en bloedkanker liet gewichtsverlies via een operatie bovendien geen duidelijke bescherming zien. Dat maakt het verband minder goed begrepen.
Hoe bevordert overgewicht kanker? Twee mechanismen zijn goed onderbouwd. Vetweefsel maakt hormonen aan, vooral oestrogenen, en veroorzaakt een sluimerende ontsteking in het lichaam. Die ontsteking is bij borst- en tongkanker gelinkt aan een slechtere prognose. Opvallend: die vetweefselontsteking komt ook voor bij mensen met een normaal gewicht, dus lichaamsgewicht alleen verklaart niet alles. Daarnaast tast obesitas de werking aan van de afweercellen die kankercellen opsporen en opruimen. Hierdoor houdt je immuunsysteem tumoren minder goed in toom. Dit tweede mechanisme is vooralsnog vooral aangetoond in muisstudies.
Eén muisstudie verdient aparte vermelding, maar vraagt terughoudendheid1: afvallen via dieetbeperking herstelde de afweerfunctie bij muizen, maar afvallen via het afslankmiddel semaglutide deed dat niet, ook al verloren de dieren evenveel gewicht. Dit suggereert dat de manier van afvallen mogelijk uitmaakt voor je afweer. Hoe dit bij mensen uitpakt, moet nog in studies bij mensen worden onderzocht.
Gebaseerd op meerdere systematische reviews en meta-analyses (PMID 30445141, 37047163, 39279764, 31722374), een mechanistisch review (PMID 27903155), een immunologische muisstudie (PMID 38565540) en een observationele cohortstudie (PMID 39287872). Het bewijs voor baarmoeder-, dikkedarm-, borst-, lever- en alvleesklierkanker is het sterkst. De gegevens over maagverkleiningsoperaties komen uit observationeel onderzoek, niet uit gerandomiseerde trials.
Verhoogt een dikke buik mijn kans op kanker meer dan gewoon overgewicht?
Een dikke buik verhoogt het risico op met name darmkanker meer dan gewoon overgewicht, en je middelomtrek meten geeft dus meer inzicht in je kankerrisico dan alleen de weegschaal.
Vergroot veel zitten mijn kans op kanker, ook als ik sport?
Veel zitten verhoogt je kansop bepaalde kankers, ook als je sport. Probeer naast regelmatig bewegen ook de zittijd zelf te verminderen, want die twee compenseren elkaar maar gedeeltelijk.
Verhoogt het eten van veel suiker mijn kans op kanker?
Veel suikerhoudende dranken drinken hangt samen met een merkbaar hoger risico op bepaalde kankers, vooral darmkanker op jonge leeftijd en leverkanker. Het verband is associatief, maar consistent genoeg om minder frisdrank en vruchtensap te drinken als concreet aandachtspunt te benoemen.
Vergroot werken in de nacht mijn kans op kanker?
Nachtwerk verhoogt waarschijnlijk het risico op borstkanker, en mogelijk op andere kankersoorten. Draai je al jaren nachtdiensten, dan is het zinvol om dit te bespreken met je arts en alert te zijn op bevolkingsonderzoek.
Verhoogt het eten van sterk verhit of verbrand eten je kans op kanker?
Sterk verhit of verbrand vlees vergroot waarschijnlijk het risico op bepaalde kankersoorten, al zijn de verbanden bij mensen associatief. Door vlees niet te verbranden en bereidingsmethoden te variëren, kun je je blootstelling aan deze stoffen flink verlagen.
Verhoogt het hebben van diabetes type 2 je kans op bepaalde kankers?
Diabetes type 2 verhoogt het risico op meerdere kankersoorten, waaronder lever-, alvleesklier-, baarmoeder- en dikkedarmkanker. Als je diabetes hebt, is het zinvol om met je arts te bespreken of extra aandacht voor vroegdetectie of leefstijlverbetering bij jou past.