Verhoogt overgewicht mijn kans op kanker, en zo ja welke soorten?

Overgewicht en obesitas verhogen je kans op kanker op minstens 13 plekken in het lichaam. Wereldwijd is bijna 12% van alle kankers bij mannen en ruim 13% bij vrouwen toe te schrijven aan te veel lichaamsgewicht. Dat is geen vermoeden, maar een conclusie die steunt op een groot en consistent geheel van onderzoek.

De sterkste verbanden zijn aangetoond bij baarmoeder-, dikkedarm-, borst- (na de overgang), lever- en alvleesklierkanker. Hoe groot het effect is, zie je goed bij maagverkleiningsoperaties: vrouwen die daarna flink afvielen, hadden 62% minder kans op baarmoederkanker, 44% minder op borstkanker na de overgang, 65% minder op leverkanker, 48% minder op alvleesklierkanker en 37% minder op dikkedarmkanker vergeleken met mensen met obesitas die de operatie niet kregen. Die sterke risicodaling na gewichtsverlies is een van de redenen waarom onderzoekers overgewicht zelf als de oorzaak beschouwen.

Overgewicht hangt ook samen met eierstok-, galblaas-, slokdarm-, maag-, nier- en schildklierkanker, en met twee zeldzamere aandoeningen: hersenvlieskanker en multipel myeloom (een soort bloedkanker). Het bewijs hiervoor is iets minder sterk. Bij schildklier-, nier- en bloedkanker liet gewichtsverlies via een operatie bovendien geen duidelijke bescherming zien. Dat maakt het verband minder goed begrepen.

Hoe bevordert overgewicht kanker? Twee mechanismen zijn goed onderbouwd. Vetweefsel maakt hormonen aan, vooral oestrogenen, en veroorzaakt een sluimerende ontsteking in het lichaam. Die ontsteking is bij borst- en tongkanker gelinkt aan een slechtere prognose. Opvallend: die vetweefselontsteking komt ook voor bij mensen met een normaal gewicht, dus lichaamsgewicht alleen verklaart niet alles. Daarnaast tast obesitas de werking aan van de afweercellen die kankercellen opsporen en opruimen. Hierdoor houdt je immuunsysteem tumoren minder goed in toom. Dit tweede mechanisme is vooralsnog vooral aangetoond in muisstudies.

Eén muisstudie verdient aparte vermelding, maar vraagt terughoudendheid¹: afvallen via dieetbeperking herstelde de afweerfunctie bij muizen, maar afvallen via het afslankmiddel semaglutide deed dat niet, ook al verloren de dieren evenveel gewicht. Dit suggereert dat de manier van afvallen mogelijk uitmaakt voor je afweer. Hoe dit bij mensen uitpakt, moet nog in studies bij mensen worden onderzocht.