Wat zegt een DEXA-scan wat een gewone botdichtheidsmeting niet zegt?
Een DEXA-scan geeft een nauwkeurig getal over botdichtheid op de klinisch meest relevante plekken, plus lichaamssamenstelling en een gestandaardiseerde diagnose waar een gewone röntgenfoto dat allemaal niet kan.
Een gewone röntgenfoto laat zien hoe botten eruitzien, maar geeft geen getal over hoe dicht en stevig ze zijn. Botverlies is daarop pas zichtbaar als al zo'n 30% van de botmassa verdwenen is. DEXA meet de botmineraaldichtheid kwantitatief op de plekken die er het meest toe doen: wervelkolom, heup en eventueel het hele lichaam. Zo spoort het botverlies op in een vroeg stadium, lang voordat een gewone foto iets laat zien.
De WHO hanteert een T-score van -2,5 of lager op een DEXA-scan als officiële grens voor de diagnose osteoporose. Die T-score vergelijkt jouw botdichtheid met die van gezonde jonge volwassenen. Een gewone foto geeft geen T-score, en dat maakt gestandaardiseerde diagnose en behandelbeslissingen onmogelijk. Van 52 nationale richtlijnen in 36 landen nam meer dan de helft een fractuurrisicoberekening op die mede op DEXA-gegevens is gebaseerd.
Oudere methoden konden de botdichtheid alleen meten aan de pols of hiel, de perifere randen van het skelet. DEXA kan de wervelkolom van voren en opzij, de heup en het hele lichaam in beeld brengen, heeft betere precisie, stabiele kalibratie, een lage stralingsdosis en grotere referentiedatabases. Daar bovenop meet DEXA ook de lichaamssamenstelling: hoeveel vet en hoeveel spiermassa je hebt, en of er wervelfracturen zijn.
DEXA heeft ook duidelijke grenzen. Het levert geen driedimensionaal beeld en vertelt niets over de fijne interne structuur van het botweefsel, de zogeheten microarchitectuur. Daardoor kan het fractuurrisico worden onderschat, zeker bij mensen bij wie de botstructuur al beschadigd is maar de dichtheid nog redelijk oogt. Nieuwere technieken als kwantitatieve CT kunnen die informatie wel leveren, maar zijn nog geen standaard in de kliniek.
Bij kinderen en jongeren gelden extra kanttekeningen: het groeiende skelet maakt de interpretatie complexer, en een diagnose osteoporose wordt bij hen nooit uitsluitend op de DEXA-meting gebaseerd.
Gebaseerd op meerdere diagnostische reviews en richtlijnanalyses (PMID 21440697, 28734709, 11537603, 10986616, 30177358, 30086870). Geen RCT's; het gaat om diagnostische evaluatie en methodevergelijking.
Heeft overgewicht invloed op je botdichtheid?
Overgewicht verhoogt de botdichtheid niet eenduidig, en de locatie en hoeveelheid vet bepalen sterk of het skelet er baat of nadeel van heeft. Als je overweegt af te vallen, doe dat dan geleidelijk en combineer het met krachttraining om botverlies te beperken.
Hoeveel impact heeft roken op je botdichtheid?
Roken verhoogt het risico op botontkalking en heupfracturen aanzienlijk; stoppen helpt, maar het duurt minstens tien jaar voordat je fractuurrisico merkbaar daalt.
Kan ik als volwassene nog botmassa opbouwen, of alleen behouden?
Als volwassene kun je nog botmassa opbouwen, al is de winst bescheidener dan vroeger. Krachttraining, minstens drie keer per week op hoge intensiteit, heeft hiervoor de beste onderbouwing.
Is er een verband tussen slaaptekort en botverlies?
Slaaptekort en slechte slaapkwaliteit hangen samen met minder botopbouw en, bij postmenopauzale vrouwen, aanzienlijk meer botverlies. Genoeg en regelmatig slapen is daarmee ook relevant voor je botgezondheid.
Wat doen botontkalkingsmedicijnen (bisfosfonaten), en zijn ze veilig?
Bisfosfonaten verminderen botbreuken en verhogen de botdichtheid bij osteoporose, en zijn bij een hoog fractuurrisico veilig te gebruiken tot tien jaar, mits je tandheelkundige ingrepen van tevoren bespreekt met je arts.
Kunnen eetproblemen zoals anorexia blijvende botschade geven?
Anorexia geeft in de meeste gevallen blijvende botschade, zeker als de aandoening begint tijdens de adolescentie. Bespreek botonderzoek met je arts als je of iemand die je kent hiermee te maken heeft.