Wat zegt een DEXA-scan wat een gewone botdichtheidsmeting niet zegt?

Een gewone röntgenfoto laat zien hoe botten eruitzien, maar geeft geen getal over hoe dicht en stevig ze zijn. Botverlies is daarop pas zichtbaar als al zo'n 30% van de botmassa verdwenen is. DEXA meet de botmineraaldichtheid kwantitatief op de plekken die er het meest toe doen: wervelkolom, heup en eventueel het hele lichaam. Zo spoort het botverlies op in een vroeg stadium, lang voordat een gewone foto iets laat zien.

De WHO hanteert een T-score van -2,5 of lager op een DEXA-scan als officiële grens voor de diagnose osteoporose. Die T-score vergelijkt jouw botdichtheid met die van gezonde jonge volwassenen. Een gewone foto geeft geen T-score, en dat maakt gestandaardiseerde diagnose en behandelbeslissingen onmogelijk. Van 52 nationale richtlijnen in 36 landen nam meer dan de helft een fractuurrisicoberekening op die mede op DEXA-gegevens is gebaseerd.

Oudere methoden konden de botdichtheid alleen meten aan de pols of hiel, de perifere randen van het skelet. DEXA kan de wervelkolom van voren en opzij, de heup en het hele lichaam in beeld brengen, heeft betere precisie, stabiele kalibratie, een lage stralingsdosis en grotere referentiedatabases. Daar bovenop meet DEXA ook de lichaamssamenstelling: hoeveel vet en hoeveel spiermassa je hebt, en of er wervelfracturen zijn.

DEXA heeft ook duidelijke grenzen. Het levert geen driedimensionaal beeld en vertelt niets over de fijne interne structuur van het botweefsel, de zogeheten microarchitectuur. Daardoor kan het fractuurrisico worden onderschat, zeker bij mensen bij wie de botstructuur al beschadigd is maar de dichtheid nog redelijk oogt. Nieuwere technieken als kwantitatieve CT kunnen die informatie wel leveren, maar zijn nog geen standaard in de kliniek.

Bij kinderen en jongeren gelden extra kanttekeningen: het groeiende skelet maakt de interpretatie complexer, en een diagnose osteoporose wordt bij hen nooit uitsluitend op de DEXA-meting gebaseerd.