Verhoogt diabetes type 2 je kans op dementie?

Diabetes type 2 verhoogt het risico op zowel de ziekte van Alzheimer als vasculaire dementie. Dat verband is consistent aangetoond in meerdere studies. Bijzonder is dat de hersenen van mensen met diabetes niet altijd de klassieke Alzheimer-kenmerken (plaques en eiwitkluwens) in gelijke mate laten zien. Dit suggereert dat diabetes via eigen wegen bijdraagt aan hersenachteruitgang, niet uitsluitend via het bekende Alzheimer-spoor.

Hoe jonger je diabetes krijgt, hoe groter het risico. Wie meer dan tien jaar vóór zijn of haar 70ste diabetes kreeg, had ruim twee keer zoveel kans op dementie als iemand zonder diabetes op die leeftijd. Elke vijf jaar dat de ziekte eerder begint, komt er grofweg 24% extra risico bovenop. Dit maakt tijdige preventie en behandeling extra relevant voor mensen die al op jonge(re) middelbare leeftijd de diagnose krijgen.

Bijna de helft van de mensen met diabetes type 2 heeft tekenen van een milde cognitieve stoornis, een voorstadium van dementie. Dit getal is afkomstig uit een meta-analyse van twaalf observationele studies, maar de studies verschilden onderling sterk, dus dit percentage is een schatting met ruime marges.

Een mogelijke verbindende schakel is insulineresistentie in de hersenen zelf. Of diabetes en dementie elkaar versterken via een vicieuze cirkel, of dat ze allebei ontstaan door dezelfde onderliggende risicofactoren, is nog niet opgehelderd. Er is ook onderzoek dat laat zien dat ontstekingsprocessen en verstoord vetzuurmetabolisme meespelen, maar dat zijn vooralsnog observationele bevindingen, geen bewezen oorzaak-gevolgrelatie.

Voor mensen die al diabetes type 2 hebben, zijn er medicijnkeuzes die een verschil lijken te maken. GLP-1-receptoragonisten (zoals semaglutide) waren in observationeel onderzoek gelinkt aan 33% lager dementierisico vergeleken met andere bloedsuikerverlagende middelen. SGLT2-remmers (zoals empagliflozine) lieten zelfs 43% lager risico zien. Dit zijn geen gerandomiseerde proeven, dus het kan deels komen doordat gezondere patiënten die middelen vaker krijgen. Toch is het signaal opvallend consistent. Eén oudere groep pillen, de sulfonylureumderivaten, was als enige diabetesmedicatie juist geassocieerd met een verhoogd dementierisico. Heb je diabetes en twijfel je over je medicatie, dan is dit zeker de moeite waard om met je arts te bespreken.