Verhoogt diabetes type 2 je kans op dementie?
Meerdere grote studies laten zien dat type 2 diabetes de kans op dementie met 25% tot bijna twee keer zo hoog verhoogt. Hoe langer de diabetes duurt en hoe slechter de bloedsuiker geregeld is, hoe groter dat risico.
Diabetes type 2 verhoogt de kans op dementie duidelijk. Uit 144 grote langetermijnstudies blijkt een 25% tot 91% hoger risico op cognitieve achteruitgang en dementie. Opmerkelijk: zelfs bij prediabetes, nog voor de suikerspiegel hoog genoeg is voor een diabetesdiagnose, is het risico al verhoogd. Hoe hoger de bloedsuiker en hoe slechter de langetermijnregeling (te meten via een bloedtest), hoe groter het extra risico.
De hersenen verouderen bij type 2 diabetes merkbaar sneller. Uit gegevens van meer dan 20.000 mensen blijkt dat hersenweefsel bij diabetespatiënten circa 26% sneller krimpt dan bij normale veroudering. Het gaat daarbij vooral om hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor plannen, organiseren en snel denken. Hoe langer iemand diabetes heeft, hoe ernstiger deze hersenachteruitgang doorgaans is.
De helft van de mensen met type 2 diabetes heeft ook een milde cognitieve stoornis, een vroeg stadium van achteruitgang dat de kans op Alzheimer vergroot. Dat is een hoog percentage, al zegt dit niet dat diabetes altijd de oorzaak is. Binnen die groep zijn mensen met hoge bloeddruk, hartproblemen, een slechte bloedsuikerregeling of een lange ziekteduur extra kwetsbaar.
Een mogelijk mechanisme is dat het 'afvoersysteem' van de hersenen, dat schadelijke eiwitten zoals tau afvoert, minder goed werkt bij diabetespatiënten met cognitieve problemen. Dit is nog voorlopig en gebaseerd op een kleine groep van 95 mensen, maar het biedt een biologisch aannemelijke verklaring voor het verhoogde risico.
Wat betreft medicatie: het diabetesmedicijn pioglitazon hing in observationele data samen met een 47% lager dementierisico, maar dit is nog niet in gerandomiseerde studies bevestigd, dus bespreek dit met je arts voor je er conclusies aan verbindt. Metformine liet in hetzelfde grote onderzoek geen meetbaar beschermend effect op de hersenen zien.
Dit antwoord rust op vijf grote samenvattingen van prospectieve studies en systematische reviews, waaronder één die 144 langetermijnstudies bundelt en één die 45 systematische reviews overspant, aangevuld met gegevens van meer dan 20.000 mensen uit de UK Biobank. Het bewijs voor het verhoogde risico staat stevig. De bevindingen over specifieke risicofactoren binnen de diabetesgroep komen grotendeels uit studies in China, wat de vertaalbaarheid naar andere populaties iets beperkt. Het glymfatisch mechanisme is nog onderzocht in een groep van slechts 95 mensen en moet als voorlopig worden beschouwd.
Verhoogt een tekort aan lithium het risico op dementie?
Onderzoek laat zien dat lithiumgebruik samenhangt met minder dementie, en bij vroege geheugenklachten zijn er eerste aanwijzingen dat het cognitieve achteruitgang vertraagt. Of dat ook geldt bij gevorderde dementie is nog onduidelijk.
Kan slecht eten de kans op dementie vergroten?
Slecht eten hangt duidelijk samen met meer kans op dementie. Gezond eten, zoals het mediterraan dieet, gaat consistent samen met 16-28% minder risico.
Is er een verband tussen depressie en een hoger risico op dementie?
Onderzoek laat zien dat mensen met een depressie ruwweg twee keer zoveel kans hebben op dementie later in het leven. Die samenhang is stevig en in meerdere grote studies bevestigd. Of depressie de directe oorzaak is of dat beide aandoeningen een gemeenschappelijke hersenachtergrond delen, is nog onduidelijk.
Verhoogt gehoorverlies je kans op dementie, en helpt een hoortoestel?
Gehoorverlies verhoogt de kans op dementie aantoonbaar, en een hoortoestel lijkt te helpen, maar bewezen bescherming voor iedereen is het nog niet. Laat gehoorverlies in elk geval beoordelen, al was het maar vanwege de andere gezondheidsrisico's die ermee samenhangen.
Verhoogt het hebben van diabetes type 2 je kans op bepaalde kankers?
Onderzoek laat zien dat diabetes type 2 samenhangt met een hogere kans op bepaalde kankersoorten, en dat loopt grotendeels via het bijbehorende overgewicht. Voor de meeste kankers laten veelgebruikte diabetesmedicijnen geen verhoogd risico zien.
Krijg ik diabetes type 2 van veel suiker eten?
Suikerhoudende dranken verhogen je risico op diabetes type 2 duidelijk aantoonbaar. Suiker uit vast voedsel doet dat nauwelijks. Het grootste verschil maak je met minder zoete dranken, meer bewegen en afvallen.