Meerdere menselijke studies bevestigen dat de darmflora geleidelijk verandert met de leeftijd, maar de richting van die verandering is niet automatisch slecht. Een gevarieerde flora met vetzuurproducerende bacteriën hangt samen met gezonder ouder worden, al is oorzaak en gevolg hier nog niet bewezen. Het bewijs is grotendeels observationeel en de effecten van gerichte ingrepen op harde gezondheidsuitkomsten zijn nog wisselvallig.
De darmflora verandert gedurende het hele leven, zonder een specifiek kantelpunt. Het is een langzaam, doorlopend proces dat wordt beïnvloed door wat je eet, welke medicijnen je gebruikt, waar je woont en door veroudering zelf. Dit is stevig onderbouwd door meerdere menselijke studies, waaronder een systematische review van 27 onderzoeken.
Wat er precies verandert, is genuanceerder dan je misschien zou verwachten. Oudere mensen, en zeker de alleroudsten, blijken soms juist een grotere verscheidenheid aan bacteriesoorten te hebben dan jongere mensen. Tegelijkertijd neemt de aanwezigheid van bacteriefamilies die normaal dominant zijn, zoals Faecalibacterium, Bacteroidaceae en Lachnospiraceae, af. De soortensamenstelling verschilt sterk van persoon tot persoon, zodat er geen uniform 'oud-darmflora-profiel' bestaat.
Opvallend is dat bij mensen die extreem oud worden, zoals 105- tot 109-jarigen, relatief veel bacteriën aanwezig zijn die doorgaans met gezondheid worden geassocieerd: Akkermansia, Bifidobacterium en Christensenellaceae. Of die bacteriën de sleutel zijn tot hun hoge leeftijd, of juist een bijproduct van hun gezondheid, is nog niet bewezen. Het gaat hier om een associatie, geen aangetoonde oorzaak.
De vraag of veranderingen in de darmflora schadelijk zijn, heeft geen simpel ja of nee als antwoord. Een gevarieerde flora met bacteriën die korteketenvetzuren aanmaken (stoffen die darmbacteriën produceren uit vezels en die ontstekingen remmen) hangt in meerdere mondiale studies samen met gezonder ouder worden. Maar oorzaak en gevolg zijn hier moeilijk te ontwarren: ziekte, slechte voeding en medicijnen kunnen de flora ook verslechteren. Dierenstudies suggereren dat een verslechterende darmflora kan bijdragen aan een 'lekkende darm', laaggradige ontsteking en vroegtijdige sterfte, maar dit causale verband is bij mensen nog niet hard aangetoond.
Er zijn verder vroege aanwijzingen voor verbanden tussen darmfloraverstoringen en spierverlies (sarcopenie) en neurodegeneratieve ziekten zoals Alzheimer. Bij sarcopenie lieten dierproeven zien dat de darminhoud zelf het spierprofiel van de ontvanger beïnvloedde, maar in de tien klinische studies die interventies zoals probiotica en prebiotica testten, waren de effecten op spiermassa en -kracht wisselvallig. Het verband met Alzheimer is nog in een vroeg stadium van onderzoek bij mensen. Deze verbanden zijn interessant maar nog niet sterk genoeg om er harde conclusies aan te verbinden.
De darmflora van ouderen lijkt gevoeliger voor aanpassingen via voeding, probiotica en prebiotica dan die van jongere mensen. Dat biedt in principe aanknopingspunten, maar welke specifieke ingreep welk gezondheidsvoordeel oplevert, is nog niet eenduidig vastgesteld. Het meest consistent onderbouwde handvat is een vezelrijke voeding die bacteriën ondersteunt die korteketenvetzuren produceren, al zijn ook hier de lange-termijneffecten op gezondheidsuitkomsten nog in onderzoek.
De claims zijn gebaseerd op meerdere menselijke observationele studies en een systematische review van 27 studies (PMID 33297486), aangevuld met dierexperimenteel en mechanistisch onderzoek. Er zijn geen grote gerandomiseerde gecontroleerde trials (RCT's) met harde gezondheidsuitkomsten beschikbaar over dit onderwerp. Alle verbanden zijn associatief, tenzij anders aangegeven.