Kunnen bepaalde schimmels of bacteriën in je darmen je celveroudering beïnvloeden?

Bepaalde darmbacteriën produceren een stofje dat fenylacetylglutamine heet (afgekort PAGln). Oudere mensen maken meer van dit stofje aan dan jongere. In cel- en muisstudies bleek PAGln cellen te verouderen door de energiefabriekjes van de cel (mitochondriën) te beschadigen en DNA-schade te veroorzaken. De cel raakt dan als het ware vastgezet in een beschadigde toestand, ook wel celveroudering of senescentie genoemd. Dit mechanisme is biologisch goed beschreven, maar het is nog niet aangetoond in levende mensen.

Breder geldt dat het darmmicrobioom met de leeftijd van samenstelling verandert: er komen minder soorten bacteriën, en er groeien relatief meer schadelijke soorten. Meerdere reviewstudies koppelen dit aan meer chronische laaggradige ontsteking en meer senescente cellen in het lichaam. De twee verschijnselen hangen sterk samen, maar of de bacteriën de celveroudering veroorzaken of andersom, is nog niet definitief vastgesteld. Waarschijnlijk werkt het in beide richtingen: senescente cellen scheiden ontstekingsstoffen uit die op hun beurt het darmmilieu verder ontregelen, en dat versterkt het proces opnieuw.

Of je dit proces kunt remmen via probiotica of prebiotica is verleidelijk om te denken, maar klinisch bewijs bij mensen ontbreekt grotendeels. Reviewstudies noemen deze aanpak als denkbare richting; meer is het vooralsnog niet. In muisstudies lukte het wél om de PAGln-gedreven celveroudering terug te dringen, via twee strategieën: het blokkeren van de ontvangstantenne waarop PAGln aangrijpt (de adrenerge receptor) of het toedienen van senolytica, middelen die verouderde cellen opruimen. Klinische trials bij mensen zijn er nog niet.

Een grote overzichtsstudie over anti-verouderingsinterventies erkent het darmmicrobioom als aangrijpingspunt, maar de middelen met de sterkste klinische onderbouwing zijn momenteel andere: medicijnen als rapamycine en metformine halen de bovenste plekken. Het microbioom staat daarin wel op de kaart, maar scoort nog niet bovenaan. Al met al zijn er stevige mechanistische aanwijzingen dat je darmbacteriën je celveroudering kunnen beïnvloeden, maar de stap van knaagdierstudie naar bewezen effect bij mensen is nog niet gemaakt.