Kunnen bepaalde schimmels of bacteriën in je darmen je celveroudering beïnvloeden?

Twee specifieke stoffen die bepaalde darmbacteriën produceren, lijken celveroudering actief te versnellen. Fenylacetylglutamine (PAGln) beschadigt mitochondriën en het DNA van cellen via een signaalketen die adrenerge receptoren en het energiesensor-eiwit AMPK betrekt. Een bacterie uit de Clostridium-familie maakt een verwante stof, fenylazijnzuur (PAA), die bloedvatcellen veroudert en de aanmaak van nieuwe bloedvaten remt. In muisexperimenten waren deze effecten meetbaar, en zowel PAA als PAGln waren verhoogd bij oudere mensen. Of blokkade van deze routes bij mensen ook echt iets verandert, weten we nog niet.

Aan de andere kant beschermt een gezonde darmflora juist tegen celveroudering. Darmbacteriën die korteketenvetzuren maken, zoals butyraat en acetaat (azijnzuur), remmen ontstekingssignalen die verouderde cellen uitscheiden. Met het ouder worden daalt de productie van acetaat in de darm, waardoor deze bescherming afneemt. Natriumacetaat als supplement herstelde dit effect in muizen, maar er zijn geen studies bij mensen. Een systematische review van 27 humane studies vond consistent dat de oudste en gezondste ouderen meer van dit soort korteketenvetzuurproducerende bacteriën hadden, wat de beschermende kant van het verhaal ondersteunt.

Kortere telomeren, de beschermende kapjes aan het einde van chromosomen, hangen in associatiestudies samen met meer ziekteverwekkende bacteriën zoals streptokokken en bepaalde E. coli-stammen in de ontlasting. De relatie tussen darmflora en telomeerlengte werkt bovendien twee kanten op: het darmmicrobioom beïnvloedt telomeeronderhoud, maar een goed functionerende telomeerstructuur beschermt ook de darmbarrière. De precieze mechanismen zijn hierbij nog grotendeels onopgehelderd.

Een verstoorde darmflora (dysbiose) versterkt chronische laaggradige ontsteking in het lichaam, en dat bevordert celveroudering die bijdraagt aan botontkalking, spierverlies en gewrichtsklachten. Omgekeerd sturen verouderde cellen ook de samenstelling van de darmflora bij. De relatie is dus wederzijds, wat het moeilijk maakt om oorzaak en gevolg uit elkaar te halen. De meeste studies hierover zijn observationeel of gebaseerd op reviewliteratuur.

Wat betreft schimmels in de darm: de aangeleverde studies gaan uitsluitend over bacteriën en hun metabolieten. Of schimmels in de darmflora ook een directe rol spelen bij celveroudering, valt op basis van dit bewijs niet te zeggen.