Wat doet de overgang of menopauze met je darmflora?
De overgang verandert je darmflora merkbaar: minder diversiteit, een zwakkere heropname van oestrogeen en een iets doorlaatbaardere darmwand. Vezels en probiotica kunnen helpen, maar bespreek hormoontherapie met je arts als je meer klachten hebt.
De overgang brengt een flinke daling van oestrogeen met zich mee, en die daling raakt ook je darmbacteriën. Na de menopauze neemt de diversiteit van de darmflora af: er zijn minder verschillende bacteriesoorten aanwezig. In één samenvattende analyse van drie kleine studies was dit verschil statistisch niet significant, dus het beeld is nog niet volledig helder. Wel zijn er op het niveau van specifieke bacteriestammen duidelijke verschuivingen: sommige bacteriën komen vaker voor na de overgang, andere juist minder.
Een belangrijk mechanisme achter deze wisselwerking is een enzym in je darmbacteriën dat oestrogeen opnieuw activeerbaar maakt voor je lichaam. Na de overgang is dit enzym minder actief, waardoor de circulerende oestrogeenspiegel nóg verder daalt. Die lagere spiegel verandert op zijn beurt de samenstelling van de flora, die daarna nog minder van dit enzym aanmaakt: een zichzelf versterkende cirkel.
Een tweede gevolg is dat de darmwand doorlaatbaarder lijkt te worden na de menopauze. Bacteriën en hun afvalstoffen kunnen dan makkelijker in het bloed terechtkomen, wat een sluimerende chronische ontsteking kan aanwakkeren. Dat klinkt abstract, maar dit mechanisme wordt in verband gebracht met botontkalking, hart- en vaatziekten en andere aandoeningen die vaker voorkomen op latere leeftijd.
In een grote studie van meer dan 1.300 vrouwen hing de veranderde darmflora na de overgang samen met ongunstigere bloedsuiker- en vetwaarden. Dit is een samenhang, geen bewezen oorzaak-gevolg. Opvallend is ook dat de darmflora van vrouwen na de menopauze in samenstelling gaat lijken op die van mannen, waarschijnlijk omdat beide groepen lage oestrogeenspiegels hebben.
Wat kun je hier aan doen? Probiotica (zoals Lactobacillus-soorten) en prebiotische vezels kunnen de diversiteit van de darmflora verbeteren en lijken de metabole gezondheid positief te beïnvloeden bij vrouwen in de overgang. Het bewijs is nog beperkt en de beste aanpak is nog niet uitgekristalliseerd. Hormoontherapie met oestrogeen lijkt de verhoogde doorlaatbaarheid van de darmwand deels te kunnen tegengaan, wat ook botbescherming zou kunnen bieden. Maar dit is onderzocht in kleine studies, voor een groot deel bij vrouwen bij wie de eierstokken operatief zijn verwijderd, dus het geldt niet automatisch voor iedereen.
Gebaseerd op observationele studies, één meta-analyse van drie kleine studies en één grote associatiestudie (n>1.300). Geen grote gerandomiseerde trials. De causale verbanden zijn aannemelijk maar niet bewezen; de meeste claims zijn associationeel of gebaseerd op beperkt mechanistisch onderzoek.