Eiwit in neuronen drijft Alzheimer vroeg aan
Wat als niet de bekende amyloïdplaques, maar een ander eiwit de eerste trekker van Alzheimer is? Onderzoekers hebben een receptor in hersencellen gevonden die, als die te sterk tot expressie komt, een hele reeks Alzheimer-kenmerken in gang zet. Dat opent een nieuw aangrijpingspunt voor behandeling.
Het onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Nature, richtte zich op het eiwit ERBB4, een receptor op het oppervlak van actieve hersencellen. Normaal helpt dit eiwit bij de communicatie tussen neuronen. Maar bij muismodellen van Alzheimer bleek ERBB4 veel te vroeg en te sterk aanwezig te zijn, in een specifieke groep cellen die de onderzoekers ‘vroeg-responsieve excitatoire neuronen’ noemden.
Wanneer de onderzoekers het gen voor ERBB4 selectief uitschakelden in die cellen, verdwenen meerdere Alzheimer-kenmerken tegelijk: abnormale hersenactiviteit, synapsuitval, ontsteking in ondersteunende cellen, amyloïdplaques en geheugenproblemen namen allemaal af. Omgekeerd: bij gezonde muizen waarbij ERBB4 werd opgedreven, ontstonden dezelfde kenmerken, zelfs zonder amyloïdplaques. Dat laatste is opmerkelijk, omdat Alzheimer-onderzoek jarenlang vrijwel uitsluitend op amyloïd was gericht.
mTOR als schakel
Het eiwit werkt via een bekende celgroeiroute, mTOR genaamd. mTOR regelt hoe cellen groeien, zich delen en op stress reageren. Overactief ERBB4 zet mTOR aan, en dat lijkt de keten van schade in gang te trekken. Analyses van menselijk hersenweefsel van Alzheimer-patiënten lieten zien dat verhoogde ERBB4-activiteit samenhangt met de verspreiding van het tau-eiwit en cognitieve achteruitgang, wat de muisdata gedeeltelijk ondersteunt.
Voorzichtigheid geboden
Toch is terughoudendheid op zijn plaats. Alzheimer-muismodellen zijn kunstmatig: muizen ontwikkelen de ziekte normaal niet, en de modellen bevatten vooraf aannames over welke mechanismen er toe doen. Uitkomsten bij muizen vertalen zich regelmatig niet naar mensen. Dat de menselijke data de hypothese ondersteunt is veelbelovend, maar niet afdoende. Voor een longevity-bril is de vondst interessant: als ERBB4-overexpressie inderdaad een vroeg mechanisme is, zou ingrijpen op dit eiwit of op mTOR potentieel de ziekte kunnen vertragen voordat schade zichtbaar is. Hoe dat er klinisch uit zou zien, is nog onbekend.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- ERBB4 neuronale overexpressie
- mTOR signalering Alzheimer
- excitatorische neurotoxiciteit