Veroudert je immuunsysteem op een andere snelheid dan je hart?
Je immuunsysteem en hart verouderen inderdaad op een ander tempo en via andere mechanismen, al beïnvloeden ze elkaar wel. Wil je weten hoe snel jouw immuunsysteem biologisch ouder wordt, dan zijn factoren als chronische stress en geslacht minstens zo relevant als je hartrisicofactoren.
Immuuncellen verouderen sneller dan je kalenderleeftijd doet vermoeden, en doen dat op een heel andere manier dan het hart. T-cellen veranderen van karakter: ze zijn niet meer fris inzetbaar voor nieuwe bedreigingen, maar gespecialiseerd in ziekmakers die je al eerder tegenkwam. De variëteit aan ziekteverwekkers die ze nog kunnen herkennen, slinkt. B-cellen maken minder gevarieerde afweerstoffen. Dit zijn herkenbare patronen van immuunveroudering die niets te maken hebben met de snelheid waarmee je hartspier of bloedvaten ouder worden.
Bovendien rijdt het immuunsysteem zichzelf als het ware in de wielen naarmate je ouder wordt. Het raakt in een sluimerende staat van chronische laaggradige ontsteking, 'inflamm-aging' genoemd. Onderzoekers beschouwen dit niet als een bijwerking van veroudering, maar als een aanjager ervan. Die sluimerende ontsteking is dan ook de 'eerste treffer' in een model waarbij orgaanspecifieke ziekten zoals hartvaatziekte of dementie pas optreden als een ongunstige genetische aanleg ('tweede treffer') daar bovenop komt.
Hoe snel je immuunsysteem ouder wordt, verschilt bovendien van persoon tot persoon en hangt samen met factoren die niets te maken hebben met hartgezondheid. Chronische stress versnelt de moleculaire veroudering van immuuncellen: vrouwen met de hoogste stressbelasting hadden immuuncellen die moleculair zo'n tien jaar ouder leken dan die van laag-stress vrouwen. Ook geslacht speelt mee: bij mannen lijkt het immuunsysteem sneller te verouderen dan bij vrouwen, al haalt dat verschil na de menopauze in. Het hart volgt een heel ander tempo, aangestuurd door andere risicofactoren.
Toch zijn immuunsysteem en hart niet los van elkaar. Capillaire macrofagen, immuuncellen die bij herstel van kleine bloedvaatjes helpen, verdwijnen met het ouder worden sneller dan de haarvaten zelf teruglopen. Dat werd zowel bij muizen als bij mensen gezien. De haarvaten worden daardoor minder goed gerepareerd, wat vasculaire veroudering bevordert. Hier raken immuunveroudering en hartvaatveroudering elkaar dus concreet.
Alle claims zijn gebaseerd op associationeel of waarschijnlijk causaal bewijs van matige sterkte; geen grote RCT's. De bevinding over stress en telomeren betreft alleen vrouwen. Dierstudies (muizen) zijn aangevuld met humane observaties, maar experimenteel bewijs bij mensen is beperkt.