Veroudert je immuunsysteem op een andere snelheid dan je hart?
Ja, je immuunsysteem en hart verouderen meetbaar op verschillende snelheden, en een verouderd immuunsysteem hangt sterker samen met een langere levensduur dan het hart. Het gaat om associaties, geen oorzakelijk bewijs, maar het is wel een reden om beide serieus te nemen.
Organen verouderen bij dezelfde persoon niet in hetzelfde tempo. Uit onderzoek op basis van bloedeiwitten bij tienduizenden mensen blijkt dat het immuunsysteem, het hart, de hersenen en de nieren elk een eigen verouderingstempo hebben dat meetbaar van elkaar verschilt.
Het immuunsysteem en het hart laten allebei zien wat er op het spel staat als ze sneller verouderen dan de rest. In de Whitehall II-studie (ruim 6.200 deelnemers, twintig jaar gevolgd) had een verouderd immuunsysteem een hazard ratio van 1,36 voor het ontwikkelen van meerdere ziekten tegelijk in verschillende organen. Een verouderd hart gaf een hazard ratio van 1,52 voor diezelfde multimorbiditeit, en voor chronisch hartfalen lag die op 1,65. De twee organen lopen dus allebei risico, maar op een andere manier en met andere uitkomsten.
Het immuunsysteem heeft bovendien iets bijzonders: samen met de hersenen is het het enige orgaan dat duidelijk samenhangt met een langere levensduur. In een studie met 44.498 deelnemers uit de UK Biobank hadden mensen met zowel een 'jeugdig' immuunsysteem als jeugdige hersenen een 56% lager sterfterisico dan gemiddeld. Afzonderlijk gaven een jeugdig immuunsysteem en jeugdige hersenen elk een vergelijkbare halvering van dat risico (hazard ratio rond de 0,58 respectievelijk 0,60). Het hart scoorde in die analyse niet zo opvallend.
Chronische laaggradige ontstekingen kunnen het verouderingsverschil tussen organen vergroten. Een op kunstmatige intelligentie gebaseerde ontstekingsmeter, afgeleid uit bloedimmuungegevens van ruim duizend mensen, voorspelde zowel hartveroudering als kwetsbaarheid. Een specifiek eiwit dat immuuncellen aanmaken bleek de sterkste aanjager van slagaderverkalking in dit model. In cel- en muisexperimenten werd schade aan de slagaderwand deels teruggedraaid door dat eiwit uit te schakelen, maar of dat ook bij mensen werkt, is nog niet onderzocht.
Al deze verbanden zijn observationeel: de studies meten samenhang, geen oorzaak en gevolg. Mannen verouderen in de meeste organen sneller dan vrouwen, en leefstijl, dieet en medicijnen hangen samen met de verouderingssnelheid per orgaan, al verschilt de richting per factor en per orgaan.
Alle claims zijn gebaseerd op grote observationele cohortstudies (UK Biobank, Whitehall II, Chinese en Amerikaanse cohorten) en één kleinere Spaanse studie. Causale verbanden zijn niet aangetoond. De iAge-bevindingen voor hart-immuuninteractie hebben gedeeltelijk cel- en dieronderzoek als onderbouwing.
Verzwakt je immuunsysteem echt als je ouder wordt, en kun je daar iets aan doen?
Je immuunsysteem verzwakt aantoonbaar met de leeftijd, maar gezond eten en bewegen kunnen de sluimerende ontsteking die daarbij hoort verminderen. Voor medicijnen tegen verouderde cellen is het nog te vroeg om op te vertrouwen.
Kun je de veroudering van je immuunsysteem afremmen?
Het immuunsysteem veroudert aantoonbaar, en er zijn veelbelovende sporen om dat proces te vertragen, maar geen enkele aanpak is bij mensen bewezen veilig en effectief. Minder bewerkt voedsel is de enige stap die je nu al concreet kunt zetten; de rest vraagt om meer onderzoek bij mensen voor je er conclusies aan mag hangen.
Helpt bewegen je immuunsysteem op latere leeftijd?
Regelmatig en gematigd bewegen helpt je immuunsysteem door sluimerende ontsteking te verminderen. Plotseling zwaar trainen zonder opbouw kan je weerstand juist tijdelijk verlagen.
Verzwakt je afweer echt naarmate je ouder wordt?
Je afweer verzwakt inderdaad naarmate je ouder wordt, maar hoe snel dat gaat verschilt sterk per persoon. Leefstijlfactoren spelen daarin een rol, al is nog weinig bewezen voor mensen specifiek.
Helpt vaker buiten zijn je immuunsysteem op oudere leeftijd?
Vaker buiten zijn kan je immuunsysteem op oudere leeftijd ondersteunen, vooral via betere vitamine D-aanmaak, maar of dat echt tot minder ziekte leidt is nog niet hard aangetoond. Hoe vuil de buitenlucht is, speelt ook mee: bij ernstige luchtvervuiling kan buiten zijn juist nadelig uitpakken.
Welke factoren verzwakken je immuunsysteem?
Verschillende factoren verzwakken je immuunsysteem aantoonbaar: tekorten aan vitamine A, zink en ijzer zijn het best onderbouwd, maar ook medische behandelingen, chronische stress en zware inspanning spelen een rol. Bij medisch gebruik van hoge doses steroïden of een hiv-infectie is het verstandig je arts te betrekken bij infectiepreventie.